I powody, dla których nie musisz nam zazdrościć.

Jukatan, Meksyk

Ah! Ten biały piasek i turkusowa woda ciągnące się kilometrami. Łagodne fale wprost zachęcają do kąpieli, a przyjemny wiaterek sprawia, że na plaży jest tak rześko. Odkryłeś raj? Nie tylko Ty, są tu tysiące innych turystów, więc zapomnij o kameralnej atmosferze. Nie przeszkadza Ci to? Palmy kokosowe tak ładnie wychodzą na zdjęciach? A wiesz, że co roku znacznie więcej ludzi doznaje urazu od spadającego kokosu, niż od napaści rekina? I do tego te iguany, które z Nienacka potrafią spaść na człowieka (wiem, co mówię, przeżyłam!)

Belize

Jeden z najbardziej przyjaznych krajów na naszej trasie z masą wyluzowanych obywateli. Jest tylko pewien problem, w Belize  w zasadzie plaż jako takich nie ma. To znaczy, te na kontynentalnej części nie wyglądają zachęcająco. Ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby kupić sobie prywatną wysepkę za kilkadziesiąt tysięcy dolarów (pamiętaj, że nikt nie daje Ci gwarancji, że po kolejnym huragania Twoja wysepka będzie nadal istnieć). Kasa to nie problem? A co powiesz na jelly Fish – paskudna, oślizgła meduza, która po kontakcie z ciałem powoduje niezły ból i swędzenie. Nadal chce Ci się Karaibów?

Panama, San Blas

Archipelag San Blas wygląda dokładnie tak jak na pierwszych reklamach batonu Bounty, które pojawiły się w polskiej TV w latach 90 tych. Niewielka wysepka, kokosowe palmy, turkusowe morze i… Ty. Cały ten raj tylko dla Ciebie! A gdy już się nasycisz, zauważasz, że potrzebujesz minuty i 47 sekund, żeby przejść z jednego końca wyspy na drugi, a poza tym dziś nie przypłynęła żadna łódź, którą możesz płynąć dalej i zaczynasz się zastanawiać, czy jutro przybędzie, czy możne znów czeka Cię dzień diety kokosowej i wyczekiwania.

Mazunte, Meksyk

Mazunte w stanie Oaxaca przed sezonem to jest hit. Jedno z tych miejsc, w których mówiliśmy co wieczór, w zasadzie, to zostaniemy tam jeszcze jeden dzień. A teraz minusy plaże są skaliste, fale ogromne a prądy bardzo silne i niejednego już porwały, więc jeśli nie masz deski, szanse, że sobie po prostu popływasz są niewielkie.

Baja California, Meksyk

Najpiękniejsze plaże na Morzu Corteza mieszczą się w zatoczkach. Surrealistyczne krajobrazy, gdzie pustynia spotyka się z wodą, a do tego gigantyczne kaktusy. A teraz wyobraź sobie, że nie masz samochodu (a ceny w wypożyczalni zabójcze), a do głównej drogi masz 6km. Nie licz, że ktoś Cię podwiezie, w końcu jesteś sam na plaży! A jak już dojdziesz do głównej, to potem bagatela jeszcze 30 kilometrów do najbliższego miasteczka. Enjoy!

Honduras, Garifuńskie wioski

Super – udało Ci się dostać do Maiami i to bez amerykańskiej wizy, mieszkańcy są przesympatyczni, jedzenie wyśmienite i do tego bambusowe chatki na samiuteńkiej plaży… szkoda, że nie przewidziałeś, że to szczyt pory deszczowej i cały ten biały piasek, podobno turkusowe morze wyglądają smutno buro i ponuro…

Kostaryka, Penisula del Osa

Piknie Panie, piknie! Szkoda tylko, że na bardziej znanych plażach o 8 rano zaczyna robić się tłoczno, komercyjnie i drogo. Na pocieszenie dodamy, że przy odrobinie szczęścia można spotkać bardziej kameralne miejsca.

Kuba, okolice Trynidadu

Jeśli chcesz wzgardzić popularnym i dostępnym tylko dla obcokrajowców Varadero, to proponujemy Ci maleńkie plaże koło Trynidadu lub Hawany. Bywa swojsko, czasem ładnie. Nas w szczególności zachwyciła skalista plaża w niewielkiej zatoczce. Było bajkowo, dopóki jeden z miejscowych nie przyszedł skasować nas za rowery, a potem kolejny chciał za pilnowanie rowerów, a jeszcze inny sprzedać owoce albo przynieść nam drinki z knajpy i tak… co 20 minut

A wiecie czego tam nie mają?

Nie ma tego pięknego głębokiego odcienia niebieskiego, jaki ma nasze morze, ani bursztynów wyrzucanych na brzeg. Nie ma wydm i porastających je lasów sosnowych… W tym roku jedziemy nad Bałtyk i się bardzo z tego cieszymy!

Po prostu total! Czyli zachwyt, fascynacja i niedowierzanie, że to naprawdę się dzieje.

Meksykański Dzień Zmarłych – nagle znaleźliśmy się w innym świecie, gdzie duchy mają swoją ucztę, a żywi tworzą barwne korowody, miejsce, gdzie śmierć i wola życia zjednoczyły się w pełni w groteskowym dance macabre.

Przeprawa przez Archipelag San Blas – niepewność, gdzie i dokąd płyniemy; strach przed morzem i łódeczkami jak łupinki, zachwyt nad pięknem natury i co najważniejsze urzekająca kultura oraz tradycje Indian Kuna

Przyroda Kostaryki, Penisula de Osa – mgły nad gęstym lasem deszczowym, barwne ary, płochliwe tukany, kosmate leniwce, głośne małpy i najpiękniejsze wschody słońca.

Spotkanie z kulturą Majów – od malowniczych miejsc kultu i miast ukrytych w dżungli, po tradycyjne wierzenia, medycynę i rzemiosło

Dom Fridy Kahlo – niezwykle kolorowy i radosny, choć pełen cierpienia, które towarzyszyło artystce. Miejsce, w którym rozgrywały się romanse i doskwierała samotność.

Radość:

Morze Karaibskie – za niesamowite odcienie turkusów i błękitu, pierwsze plażowanie i spotkanie z żółwiami, pierwszy snorkeling na rafie koralowej w Belize.

Złapanie fali i utrzymanie się przez całe 3 sekundy na desce surfingowej w San Blas (Nayarit, Meksyk)

Pobyt w Belize i zrobienie warkoczyków, o których Ania marzyła niemal ćwierć wieku.

Smutek:

Odwiedziny północnego Quiche w Gwatemali –  gdzie 30 lat temu miało miejsce ludobójstwo Indian Ixil, a sprawiedliwość nie została wymierzona do dziś.

Garifuńskie wioski w Hondurasie – gdzie małe dzieci marzą o butach Nike i emigracji do USA nawet nielegalnej, a dorośli są być może ostatnimi, którzy potrafią powiedzieć „Jestem Garifuna i jestem dumny z moich korzeni”.

Hawana – niegdyś piękne miasto, dziś w znacznej mierze zrujnowana, z sypiącymi się kamienicami i ubogimi ludźmi, borykającymi się z codziennym życiem w reżimowym kraju.

Strach:

Noc na plaży w San Blas (Meksyk), dopiero co naczytaliśmy się o kartelach i transporcie narkotyków, a tu tyle łódek nocą pływa – nie spaliśmy do piątej, nasłuchując czy narcotraficantes nie zamordują nas podczas snu. Rano nasz gospodarz zabił nas śmiechem i wyjaśnił, że to był nocny połów ryb i skorupiaków.

Szaleńcze jazdy chickenbusem w Gwatemali –nie wiadomo czego bać się bardziej, rozklekotanego autobusu, górskich serpentyn czy ułańskiej fantazji kierowcy.

Mała motoróweczka na dużych falach, podchmielony kapitan podczas przeprawy przez Archipelag San Blas z Panamy do Kolumbii i wizja, że my i nasz dobytek wpada do morza…

Złość:

Wulkan Poas – nie ma to jak wybrać jeden, jedyny wulkan do odwiedzenia w Kostaryce, zapłacić za dojazd i wstęp, nie zobaczyć nic i przemoknąć do suchej nitki.

Livingstone – za sterty śmieci na plaży i przekręty na cenach.

Pora deszczowa w Hondurasie – w sumie bez sensu złościć się na deszcz, że pada i na kraj, że nie jest drugim Meksykiem, ale wkurzeni byliśmy, a potem ochłonęliśmy i powstał jeden z najważniejszych dla nas wpisów.

Lęki nerwicowe, których nabawiliśmy się w podróży:

Trzepiemy buty i zaglądamy do nich nawet jak śpimy w pokoju (nawyk z dżungli z uwagi na węże, skorpiony i inne przyjemniaczki), z rozpędu Ania zagląda nawet w klapki.

Zapalając światło, z niepokojem rozglądamy się po ścianach i sufitach czy nic po nich nie biega (czytaj: karaluchy).

Słysząc w comedorze, że został tylko ryż z kurczakiem, żołądek niebezpiecznie podjeżdża nam do gardła

Bliskość i ciepło – za to przede wszystkim dziękujemy naszym gospodarzom

Rodziny kubańskie – za stworzenie prawdziwie rodzinnej atmosfery, troskę, żeby czas upłynął nam jak najlepiej i cierpliwość w  uczeniu nas hiszpańskiego.

Hans z Jaibalito – za stworzenie miejsca, które wielu nazywa swoim domem, za dobre serce i skromność, po prostu zwykły – wielki człowiek

Rod i Elzbeth z Belize – za domowy chleb i rodzinne spożywanie posiłków, za ciekawe rozmowy, podczas których przekonaliśmy się jak wiele mamy ze sobą wspólnego.

Chill out:

Mazunte w Meksyku – za piękne wybrzeże, spokój i niesamowity dom pełen sztuki meksykańskiej

Ruta de las Flores w Salwadorze – za miasteczka, w których nic się nie dzieje, nie ma nic do roboty, a i tak jest kolorowo i fajnie

Wyspa Ometepe – bo tu można robić dużo albo i nic, jest niczym wielki plac zabaw, ani najpiękniejsza, ani najciekawsza, a jednak przyjemna.

 Co tu dużo mówić… Było fajnie!

Z biletem w jedną stronę, brak wizy amerykańskiej, czyli czy nas wpuszczą do kraju?

Wielu ludzi zaczyna swoją przygodę z Ameryką Łacińską w Meksyku. Najtańsze regularne połączenia oferuje Condor lub promocje Thomasa Cooka. Lecieliśmy Condorem i we Frankfurcie sprawdzano czy mamy bilet wylotowy – mieliśmy na Kubę, pani rzuciła okiem, nawet nie czytając, więc duże prawdopodobieństwo, że fikcyjna rezerwacja też by przeszła. Przylatując z Niemiec zero problemów, przylatując z Hawany mieliśmy masę problemów (chcieli oglądać karty, gotówkę, wszystko). Radzimy radośnie nie wpisywać, że chcecie spędzić 100 dni, bo Wam po negocjacjach dadzą 60 i jeszcze odmówili przedłużenia pobytu po 2 miesiącach, więc może lepiej zadeklarować się na niewinne 30, a oni wpiszą w paszport 180 z automatu. Wjeżdżając od strony Gwatemali znowu żadnych problemów, pewnie dlatego, że nie wyglądamy na latynowskich emigrantów 180 dni z automatu i jeszcze nam pogranicznik poopowiadał o ładnych miejscach w stanie Chiapas, życząc miłego dnia.

Brak wizy amerykańskiej + stempel z Kuby to nie było najlepsze połączenie im bardziej zbliżaliśmy się na północ Meksyku. Zarówno federalni, jak i wojskowe kontrole miały z tym problem, traktując nas jako potencjalnych szpiegów Fidela albo chętnych na nielegalną pracę w Stanach. Dochodziło nieraz do kuriozalnych scen typu „udowodnijcie mi, że jesteście turystami, bo wcale nie musimy Was puszczać dalej” – gdy jeden magnesik z Kuby nie wystarczał, pomagało mówienie urażonym tonem, że mieszkam w Unii Europejskiej, na pracę nie narzekam, a do kraju o kulturze hamburgera się nie wybieram, bo nie ma w nim nic dla mnie interesującego. To starczało, ale zawsze stresik lekki był.

Jeśli przylecieliście samolotem, to nie płacicie podatku wyjazdowego ok. 300pesos

Pora deszczowa czy faktycznie taka straszna?

Odpowiedź jest i tak i nie, wiele zależy od tego co chcesz robić, jeśli planujesz zwiedzanie miast czy nawet plażowanie, to deszcz, który zazwyczaj pada po południu lub pod wieczór nie stanowi większej przeszkody, jeśli jednak planujesz wysokie góry i dłuższe trekkingi z namiotem, to nie jest najlepszy pomysł.

Niewątpliwym plusem pory deszczowej jest: mniejsza ilość turystów, łatwość w znajdowaniu noclegu i negocjowanie cen. Minusy odczuwa się przede wszystkim w górach, gdzie pada solidnie, niekiedy od wczesnego popołudnia do nocy, szare niebo na zdjęciach i długie suszenie się ciuchów, jeśli pierzecie ręcznie, no i entuzjazm do rozstawiania namiotu też jakby mniejszy. Nasze obawy co do dengi, malarii czy innych chorób przenoszonych przez owady nie potwierdziły się – tzn. są kampanie informacyjne, ale jak rozmawialiśmy z mieszkańcami, to wszyscy twierdzili, że denga zdarza się niezwykle rzadko i mamy po prostu używać replementów i nie panikować.

Jak to jest z tym bezpieczeństwem?

Nie negując wojny narkotykowej, która toczy się aktualnie w Meksyku, korupcji, walk na terenach ścierania się wpływów poszczególnych karteli, problemu zaginionych kobiet w Ciudad Juarez itp., to w naszym poczuciu Meksyk dla turysty jest bezpiecznym krajem, bo z turysty są pieniądze. Wiele razy od Meksykanów słyszeliśmy, że nic nam nie grozi, chyba, że zaczniemy sami szukać kłopotów, mówi się też o tym, że płotki, które naprzykrzają się turystom znikają bez wieści, bo psują interesy dużym rybom. Przy okazji zwróciło naszą uwagę, że narkotyki i kartele to naprawdę jest temat tabu i mieszkańcy boją się o tym rozmawiać, podobnie jak niechętnie rozmawiają o policji czy polityce. Jedyne miejsca, o których słyszeliśmy nieprzyjemne historie to Mexico City (i dojazd do Teotihuacan) i autostrada / szosa przejeżdżająca przez tereny Zapatystów, zdarzają się zbrojne napady na autobusy.

Natomiast jak się coś zdarzy, to wszyscy zgodnie twierdzili, że nie ma co liczyć na policję. W Meksyku są trzy rodzaje policji: miejska, stanowa i federalni. Miejscy policjanci okazali się bardzo pomocni i przyjaźni, pomagają przejść przez ulicę, zagadują czy wszystko ok, pokażą drogę. Z federalnymi mamy nieprzyjemne skojarzenia, cmokali z niezadowoleniem na nasze kubańskie pieczątki w paszporcie, jako jedynych białych pasażerów przesłuchiwali z naszych celów podróży co, po co jak i dlaczego. Spotkaliśmy też turystów, na których federalni wymusili łapówki za jakąś pierdołę typu brak paszportu przy sobie, bo: „sam pan rozumie, taki jest mandat, ale jak pan nie zapłaci, to będziemy musieli pana przymknąć, żeby zrobić dochodzenie, a bardzo tego nie chcemy i pan tego pewnie też nie chce”.

Czy się dogadamy?

Jeśli nie mówisz po hiszpańsku, to zacznij się uczyć chociaż podstaw. Po angielsku można się dogadać na Półwyspie Jukatan, Półwyspie Kalifornijskim, w agencjach turystycznych i w trendy backpackerskich hostelach polecanych przez LP, a i to nie zawsze. Na szczęście Meksykanie generalnie są sympatyczni, towarzyscy i pomocni, wiele razy przysiadali się do nas, dając okazję do ćwiczenia języka lub pomagali ze znalezieniem transportu czy taniego noclegu.

Po meksykańskich drogach

Jeździliśmy głównie autobusami, busikami colectivo, trochę autostopem, raz promem i raz samolotem. Wnioski, jakie nam się nasunęły:

– generalnie po Meksyku podróżuje się łatwo, prosto i przyjemnie, sieć połączeń jest bardzo duża, a kultura jazdy jest całkiem niezła (zwłaszcza na tle innych latynowskich krajów)

– benzyna jest bardzo tania, więc najlepszą i najtańszą opcją jest własny środek transportu

– często ta sama trasa wychodziła nam taniej (i szybciej) busikami colectivo z przesiadką niż autobusem bezpośrednim

– na terenach wiejskich, prowincjonalnych drogach często autostop sam nas zabierał, zazwyczaj były to krótkie podwózki

– ciężko jest złapać autostop w niedzielę, bo wielu Meksykanów ma załadowane samochody swoją rodziną i jedzie na plaże czy w odwiedziny do kogoś

– najłatwiej łapało nam się stopa na stacji benzynowej, gdy my mieliśmy możliwość przyjrzeć się kierowcy, a on nam

– w Baja California transport jest koszmarnie drogi (niemal dwa razy drożej niż w pozostałych miejscach) za to autostop działał rewelacyjnie, sami mieszkańcy zdarza się, że tak podróżują, mają też na facebooku swoje grupy, gdzie się umawiają na wspólną podróż i dzielenie kosztów benzyny

– autobusy są na tyle wygodne, że da się pokimać w powykręcanej pozycji w trakcie nocnego przejazdu i tym samym przyoszczędzić na noclegu (no dobra Ania spała jak suseł, a Piotrek marudził), na noc weźcie śpiwór, bo czasem podkręcają klimę na maksa.

– kontrola bezpieczeństwa w autobusach to fikcja, niby sprawdzają bagaż (odepną suwak i nie patrzą co w środku), niby używają wykrywaczy metalu, który pika i co z tego (w zasadzie większość tras scyzoryk mieliśmy w kieszeni lub w podręcznym bagażu)

– różnice między pierwszą a drugą klasą bywają od znikomych po duże, ale cena jest przyjaźniejsza

– w wielu miastach na jednym dworcu jest kilka przewoźników, więc można obejść od okienka do okienka i porównać ceny, gdy dworce są rozrzucone, to najlepiej zapytać miejscowych o najlepsze opcje, jako obcokrajowca pewnie Was wyślą na pierwszą klasę, więc doprecyzujcie, że chcecie coś taniego – bywa, że Lonely Planet w ogóle nie wspomina o tańszych opcjach.

– na bardzo długie dystanse tańszy może okazać się samolot, zwłaszcza, jeśli doliczycie jeszcze ewentualny nocleg i jedzenie na czas podróży autobusem. UWAGA! Aeromexicana nie chciała przyjąć polskiej karty kredytowej przy zakupie on-line. Lepiej szukać połączeń przez wyszukiwarki tanich lotów, nie było problemu z płaceniem.

Z namiotem czy bez?

Zaczniemy od tego, że nie mamy ani ambicji, ani potrzeby, żeby spać w pustostanach byle tylko przyoszczędzić albo rozbijać namiot w parku w mieście. Szczerze mówiąc podczas pory deszczowej namiot nam się specjalnie nie przydał, podobnie jak w miastach, a spanie na piasku też nie każdy lubi. To był też początek naszej podróży i najzwyczajniej w świecie mieliśmy obawy przed spaniem na dziko. Nie mniej w Meksyku jest całkiem sporo możliwości do biwakowania, a na wybrzeżu często jest też możliwość spania w hamaku za ok. 35-60pesos.

Oficjalne miejsca na namiot:

Półwysep Jukatan: Tulum przy plaży publicznej Playa del Cocos, najbliższy sklep jest ok.2km dalej, na miejscu nie ma niczego poza drogimi knajpami i pensjonatami, więc kupcie wodę i jedzenie; Piste (koło Chichen Itza), Hotel Piramide Inn pozwala na namiot lub hamak pod palapą, duży basen, wi-fi przy recepcji, miejsce na grilla, 50pesos/osoba;

Oaxaca: Hierve del Agua, można rozbić się u kooperatywy na terenie, 40 pesos/osoba, w Puerto Escondido i Mazunte część hosteli przy plaży pozwala na rozbicie namiotu lub hamak w cenie 30-60/osoba

Chiapas: Agua Azul 25pesos/osoba; Misol Ha – nie warto, chcieli 100pesos od osoby; ruiny koło Palenque, szereg campingów cena ok. 60-70pesos/osoba; Frontera Corozal (koło ruin Yaxchilan, stamtąd jest też łódź do Gwatemali) 50pesos/osoba

Baja California: plaże aż się proszą, aby tam spać, jest tylko problem z dotarciem, jeśli nie macie własnego transportu, weźcie pod uwagę, że ruch jest mały, plaża może być za 4km w bok od drogi głównej, a najbliższy sklep 10km dalej i gigantyczny upał. W Baja California zdarza się, że pojawia się „właściciel” i chce 50-100pesos za samochód, lub za nocleg. W końcu nie przetestowaliśmy, bo ryzyko utknięcia w upale, bez wody na jakiejś bocznej drodze mocno zniechęciła nas do tego pomysłu, ale może Wam się uda

Noclegi

Generalnie nie mamy wielu miejsc naprawdę wartych polecenia, zazwyczaj kręciliśmy się po mieście i okolice dworców, okolice targów obfitują w tanie noclegi. Generalnie zasada jest taka, że Hospedaje są tańsze niż hotele czy hostele, a pokój w przeciętnym tanim hoteliku, wyjdzie taniej niż dwie osoby w dormitorium polecanego przez przewodnik hostelu. Dobrym patentem jest też możliwość zapytania o spanie w pokoju pojedynczym przez dwie osoby i targowanie ceny. Tani i czysty pokój można znaleźć w przedziale 150-250pesos (12-17$), w centrach dużych miast i na północy te ceny są wyższe do 350pesos. Czasem osoby prywatne wynajmują pokoje i można skromniutki pokoik mieć za 70 czy 100 pesos.

Nie mniej jest parę miejsc, które szczególnie dobrze wspominamy:

Tulum, Quintana Roo, La Cabaña, na tyłach dworca ADO, dormitorium, pokój na osobę 150pesos, śniadanie, świetna kuchnia, wi-fi, ogródek i kochana gospodyni

Maxico City, Casa de Amigos – koło metra Revolucion, organizacja pozarządowa z hostelem, cena za osobę 100pesos (niezależnie czy pokój czy dormitorium), osobne dormitoria żeńskie i męskie, na pokoje trzeba robić rezerwację z długim wyprzedzeniem (my się nie załapaliśmy, ale nasi znajomi tak i bardzo to sobie chwalili).

San Blas, Nayarit, Casa del Pelicano – pensjonat prowadzony przez sympatyczną rodzinę, pokój za 200pesos,  kuchnia, duże patio, wi-fi, w pół drogi między centrum a plażą

Mazunte, Oaxaca – Posada Catrina, 200pesos – ogromny pokój na poddaszu w mieszkaniu artysty, który tworzy mnóstwo Catrin z masy papierowej, rewelacja; w wiosce są też proste domki Cabanas Agujon od 150pesos

Oaxaca, Oaxaca – Hostal Media Luna, dormitorium 100pesos, pokój 300 pesos, kuchnia, śniadanie, wi-fi i fajna obsługa

San Cristobal de Las Casas, Chiapas – Hostal Planet,  200 pesos za pokój z łazienką, wi-fi, kuchnia, śniadanie, patio, taras, wesoła obsługa, w niskim sezonie było bardzo miło, ale nie gwarantujemy, że nie zmienia się w party hostel, gdy jest duży ruch. W San Cristobal ponoć świetną opcją jest też Posada del Abuela.

Tortille i nie tylko

Meksykańska kuchnia na tle innych krajów wypada naprawdę nieźle, a czasem wręcz pysznie. Ceny są zróżnicowane, w zależności od tego, gdzie jesteś. Obiad na targu, danie na ulicy: 20-30pesos, menu del Dia 40-50pesos, śniadania 25-45 pesos, tanie knajpki 35-75pesos za danie, tacos 7-12pesos/sztuka. Zdecydowanie najdrożej jest w Baja California oraz na Riviera Maya, ale i tam udaje się coś tańszego znaleźć.

Czy coś zrobilibyśmy inaczej?

Gdybyśmy jechali do samego Meksyku w porze deszczowej zostawilibyśmy namiot i pojechali z samym podręcznym, ewentualnie nocowalibyśmy w hamakach.

Po otrzymaniu zgody tylko na dwa miesiące pojechalibyśmy do Belize, żeby wjechać ponownie i dostać 180 dni, zamiast gnać na złamanie karku do południowej granicy.

Nie jechalibyśmy do Los Cabos na południu Baja California, bo jest drogo i nie ma nic specjalnego jak dla nas.

Odpuścilibyśmy Veracruz i Cordobę, krócej siedzielibyśmy na Jukatanie (drogo, a inne rejony w sumie bardziej nam się spodobały)

Czy chcielibyśmy wrócić?

Zawsze! To nasz ukochany kraj!

Jeśli chcesz zobaczyć wpisy praktyczne z innych krajów kliknij tutaj.

A może chcesz wiedzieć co porabialiśmy w Meksyku? Zajrzyj tu.

Ten las żyje, jest domem, schronieniem, miejscem współpracy i rywalizacji, walki o byt. Niezliczone ilości insektów, pająki, nietoperze, gady, kolorowe ptaki i małpy koegzystują ze sobą. A my czujemy się w tym wszystkim tacy mali i zagubieni. Ruiny zeszły na dalszy plan. Zresztą, te sterty kamieni porośnięte krzewami i drzewami na śmiesznych piramidokształtych pagórkach. Cóż to jest? Niegdyś było to potężne miasto, dziś zawładnęła nim natura. Konary rozsadzają schody prowadzące zapewne do jakiejś świątyni. Dawniej wstęp mieli tu tylko wybrani, dziś jest to gruzowisko w oceanie zieleni. Czy człowiek może zdominować planetę? Czy faktycznie jest w stanie „czynić sobie ziemię poddaną”? Czy można ujarzmić taki żywioł?

Poza tym w dżungli żyją złośliwe karły. Zamieszkują jaskinie, ale zdarza się, że wypuszczają się w okolice osad ludzkich, by wieść mieszkańców  na manowce. Jeśli w selwie spotkacie takowego, nie ulegajcie nigdy jego podszeptom! Będzie prowadził Was drogą na około, spędzicie dzień cały na wędrówce, a w rezultacie okaże się, że wróciliście do punktu wyjścia. Gdy pytamy Rodolfo czy to taka legenda, poważnieje i mówi, że wręcz przeciwnie. Spotkał nawet jednego koło swojej wioski, siedział taki na drzewie i obserwował okolicę. Nasz przewodnik pokłonił mu się grzecznie i pozdrowił, ale ten  go zignorował. Może to i lepiej, bo jeden z sąsiadów, spotkał karła po pijanemu – ocknął się dopiero po dwóch dniach w dżungli, gdy jego ciało oplatały liany. W gąszczu zieleni, której wzrok nie jest w stanie przebić, gdzie przyroda manifestuje swą potęgę, jesteśmy w stanie uwierzyć w tę historię; jak i w to, że wioska naszego przewodnika, ma też opiekuna pod postacią ptaka, który zjawia się tylko wtedy, gdy ma nastąpić jakieś nieszczęście czy zagrożenie i ostrzega mieszkańców swoim śpiewem.

Pogranicze Meksyku, Gwatemali i Belize gęsto porośnięte lasami deszczowymi kryje w sobie wiele ruin dawnej cywilizacji, część o sobie przypomina tylko w formie podejrzanie równomiernych pagórków, część czeka na odnalezienie. Pierwszy raz zwiedzając ruiny bardziej na nas wrażenie zrobiło otoczenie – zachwyt nad mnogością żyjących tu stworzeń i podziw dla Majów, że w takich warunkach, byli w stanie stworzyć imperium i nauczyli się koegzystować z puszczą. Zamiast wypatrywać kolejnych płaskorzeźb chłonęliśmy śpiew ptaków, próbując zlokalizować z którego drzewa dochodzi. Podglądaliśmy jak małpy ganiają po drzewach, a iguany – niektóre metrowe i niesłychanie kolorowe szybko przebierają krótkimi nóżkami, uciekając przed obiektywem. Na pożegnanie z Meksykiem, który pokochaliśmy, postanowiliśmy zafundować sobie zwiedzanie ruin Majów w Toninie, Palenque, Bonampak, Yaxchilan i oczywiście słynny gwatemalski Tikal zagubiony w morzu zieleni.

Paradoksalnie, okazało się, że miejsca łatwo dostępne, jak Tonina (położona jeszcze w górach) i sławne jak Palenque czy Tikal okazały się bardzo kameralne, a „niedostępne” Bonampak i Yaxchilan wręcz przeciwnie. Cóż, niedostępność, nie tylko nas przyciągnęła. A to, co miało być tak odludne i zapomniane w lasach deszczowych, przestaje być takie, gdy podjeżdża duży autokar wycieczkowy z głośną grupą niemieckich turystów lub gdy ustawia się kolejka łódek wysadzających pasażerów przy pomoście w Yaxchilan.  Zwłaszcza to miejsce kusiło nas swym malowniczym położeniem nad rzeką Usumacintą. Tuż przy granicy z Gwatemalą i dostępne jedynie droga wodną. Gdy płyniemy motorówką czujemy się jak Krzysztof Kolumb, jadący poznawać nowe ziemie, szeroka rzeka i nasza motoróweczka leniwie wyprzedzająca kolorowe ptaki. Czar jednak pryska, gdy po chwili wyprzedzają nas kolejne łodzie wyładowane turystami. Widać każdy chce być Kolumbem i dotrzeć tam, gdzie tak niedostępnie. Jakże naiwne było nasze myślenie, cóż na osłodę możemy dodać, że zwiedzaliśmy przynajmniej swoim tempem, w ciszy i udało nam się zobaczyć sporo zwierzaków.

Obraz kaskad, dżungli i ruin zabraliśmy ze sobą, gdy następnego dnia przekroczyliśmy granicę Meksyku, w trakcie tej podróży już tam nie wrócimy… Pięć minut na łodzi i już jesteśmy w Gwatemali. Wioska Tecnica, do której przybijamy w mapach googla nie jest nawet podpisana, po prostu kawałek bezimiennej drogi naprzeciwko meksykańskiej Frontera Corozal. Punkt kontroli granicznej w Bethel oddalony o godzinę jazdy, a nasza trasa do Flores przez cztery godziny wiedzie po drodze z wertepami i koleinami. Rowerem szybciej byśmy się przemieścili, ale jest naprawdę fajnie. Za oknem selwa poprzecinana co jakiś czas pastwiskami, lagunami i małymi osadami. Niegdyś to wszystko był las, drzewa wykarczowano, by pozyskać teren pod uprawy kukurydzy i pastwiska dla bydła. Tu człowiek zwyciężył przyrodę, tylko na jak długo?

Potężny Tikal niegdyś jedno z najważniejszych miast Majów, dziś tonie w zieleni, a poszczególne piramidy zostały tylko do połowy odsłonięte. Sylwetki wielu budynków zarysowują się pod bujną roślinnością, a wesołe małpki, skaczą po ruinach nic sobie nie robiąc ze Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Zobacz więcej w galerii:

W Meksyku święto oficjalnie trwa trzy dni i zaczyna się 31 października, aczkolwiek uroczystości z tym związane zaczynają się wcześniej. W tradycjach rdzennych mieszkańców, czas ten przypadał nieco wcześniej i obchody trwały niekiedy cały miesiąc. Do dnia dzisiejszego ten zwyczaj zachował się wśród tradycyjnie żyjących Indian.

30 października w nocy wracają dusze osób, które zginęły śmiercią nagłą lub samobójczą, dla nich ołtarze szykuje się na progu domostwa i nie zaprasza do środka, panuje przesąd, że duchy te są gwałtowne, niepogodzone ze śmiercią i zazdroszczą żyjącym, więc mogą być dla nich niebezpieczne. Mile widziane są natomiast dusze zmarłych, które odwiedzają swoich bliskich w nocy 31 października – czyli zmarłe dzieci (zwane Aniołkami), gdy odejdą następnego dnia, powracają dusze dorosłych. W tym celu szykuje się przepiękne ołtarze, ozdobione pomarańczowymi aksamitkami (turkami). Kwiaty były uprawiane przez Azteków; wierzono, że roślina ta ma moc doprowadzenia zmarłych do ołtarza na ich cześć.

Dla pewności, aby nieszczęśnik nie zabłądził, pali się też świece i kadzidła. Na zmarłych bliskich czekają różne przysmaki. Dla najmłodszych przygotowano tradycyjne dania: tortille, kurczaka, tamale oraz słodycze – chlebki w kształcie kości i fantazyjnie wykonane czaszki z cukru, czekolady lub orzeszków. Czekają też na nich ulubione zabawki, baloniki i wesołe figurki z tektury. Dla dorosłych menu zostało rozszerzone o piwo, mezcal, tequilę i papierosy. Gdy 2 listopada, posiliwszy się, duchy odchodzą, domownicy mogą zjeść zawartość suto zastawionego ołtarza.

Rodziny odwiedzają cmentarze w nocy. Siedzą po kilka, kilkanaście osób, śmieją się, rozmawiają, posilają się i zapijają tequilą – nie zapominając przy tym, że i zmarłemu coś się należy. Może się zdarzyć, że się załapiesz na kolejkę, bo bardziej wylewni, oprócz wylewania trunków na groby, też proponują  turystom.

A wszystko to przy akompaniamencie skocznie lub rzewnie grających mariachich. Pięknie przystrojone groby urzekają paletą barw, kwiecia i różnorakich groteskowych elementów. Można zobaczyć pomarańczowe dynie, umieszczone na ramionach krzyża, cukrowe czaszki lub figurki kościotrupów. Tuż za bramą cmentarza stoi wesołe miasteczko czynne do późnej nocy, masa garkuchni, stoisk z kwiatami i zniczami, a nawet strzelnice.

A co się dzieje poza cmentarzem? Śmierć we współczesnej zachodniej kulturze jest mam wrażenie tematem tabu – nie umiemy o niej rozmawiać, boimy się myśleć, wypieramy rzeczy związane ze starzeniem się i przemijaniem. W Meksyku, śmierć i życie to tematy nierozłączne, jeden nie istnieje bez drugiego, a sam motyw kostuchy, jest jednym z popularniejszych w sztuce ludowej. Zresztą co ja gadam! Nie kostucha, a elegancka dama, ubrana zgodnie z XIX wieczną modą, w piórkowym boa i kapeluszu przybranym kwiatami. Poznajcie Catrinę Calaverę – meksykańskie Święto Zmarłych nie może bez niej istnieć, a ją samą można spotkać na ulicach, w sklepach i restauracjach przez cały rok.

Na dobre w kanon wyobrażeń meksykańskich weszła na początku XX wieku, za sprawą grafika Joségo Guadalupe Posady. Dziś możemy spotkać ją w różnych aranżacjach damskich i męskich. Gdy rozmawialiśmy z jednym Meksykaninem powiedział o Catrinie: „Wiesz czemu ona się uśmiecha? Ona mówi do nas >> Baw się, jedz i kochaj, tańcz, a kiedyś ja przyjdę po Ciebie i razem zatańczymy, więc ciesz się życiem, póki masz czas<<”.

Wyraźnie widać, że Meksykanie wzięli to sobie do serca. Korowody poprzebieranych ludzi i towarzyszące im orkiestry defilują po ulicach od kilku dni. Są wszędzie, nawet na środku skrzyżowania, a stojące w korku samochody co jakiś czas trąbią.

Dzieci oraz dorośli, poprzebierani za wampiry czy kościotrupy i wymalowani na twarzach tańczą, skaczą, śmieją się i pozują do zdjęć. Najmłodsi zbierają cukierki lub pieniądze, co przypomina nieco amerykańskie Halloween. Gdy w nocy obserwujemy, jak świetnie się bawią, to mamy poczucie, że średniowieczny Dance Macabre nabrał nowego znaczenia. Tu to jeden wielki, żywiołowy festiwal życia, bez miejsca na smutek czy nostalgię. W całym tym zamieszaniu obserwujemy jeszcze procesję ku czci Dziewicy Różańcowej (31.10) i ślub katolicki (1.11). Widać Dzień Zmarłych nie przeszkadza w weselu, kto wie, może przodkowie, wpadną na kielicha z zaświatów, by wypić toast za młodych. Jakby tego wszystkiego było mało, to w całej Oaxace organizowane są koncerty, wystawy i mappingi na kościołach.

Podczas ulicznych pogaduszek mówimy, że w Polsce jest inaczej, że to dzień raczej smutny i nostalgiczny, a nasza rozmówczyni patrzy  z niedowierzaniem i nieco zgorszona odpowiada: „Ależ tak nie można! Przecież oni wracają w tym dniu, specjalnie po to, by nas spotkać. Oni chcą wiedzieć, że jesteście szczęśliwi”.

Jesteśmy szczęśliwi i zachwyceni, że było nam dane uczestniczyć w tym święcie. Przy okazji mamy apel: Przywróćmy w Polsce Dziady!

Zobacz, jak to się robi w Meksyku! Zapraszamy do galerii:

Jak Meksyk i Gwatemala długie i szerokie, tak w trakcie naszej podróży co rusz spotykamy jakieś kooperatywy i niesamowicie nam się ten pomysł spodobał. Społeczność jednej lub kilku wiosek postanawia się w czymś zacząć specjalizować i wszyscy na tym zyskują. Działania te są na poziomie lokalnym, pozwalają utrzymać dziedzictwo kulturowe jak i indiański światopogląd o świecie poprzez łączenie tradycyjnej sztuki, wyrobnictwa i czynów o charakterze ekologicznym.  Spotkaliśmy już róże kooperatywy: rzemieślnicze, nastawione na agroturystykę, produkcję żywności, manufakturę kosmetyków, ale największe wrażenie zrobili na nas ludzie z Ventanilli koło Mazunte.

Ta niewielka wioska liczy raptem 150 mieszkańców, mieszka tam ok. 20 rodzin, które we własnym zakresie ratują przyrodę. Gdy kilka lat temu huragan powalił wiele drzew, zajęli się systematycznym zalesianiem terenu, bo jest to schronienie dla zwierząt. Podczas okresu lęgowego żółwi dbają o jaja, a później o maluszki, aby jak najwięcej z nich miało szansę na przeżycie. Podobną opieką otoczyli krokodyle w lagunie. Zbierają młode, gdy przestanie się nimi zajmować matka, trzymają je osobno, aż maluchy troszkę podrosną, a następnie wypuszczają. Młode są zagrożone nie tylko przez człowieka i drapieżne ptaki, ale również przez dorosłych przedstawicieli swojego gatunku (nawet samice potrafią zjeść swoje dzieci, gdy te już podrosną). Jest tam też azyl dla zwierząt, są ponownie przystosowywane do życia w przyrodzie. Słowem odwalają kawał dobrej i ciężkiej roboty we własnym zakresie, bez wsparcia rządu czy jakichkolwiek organizacji.

Środki pozyskują, oprowadzając turystów po lagunie, można też wynająć przewodnika na obserwację ptaków czy wybrać się na miejsce lęgowe żółwi. Poza tym oferowane jest skromne zakwaterowanie i wyżywienie. Opłaty są bardzo przystępne i aż ściska za serce, ile ci ludzie robią sami z siebie, bo jest dla nich ważne miejsce, w którym żyją i chcą, by pozostało ono w równowadze. Bo uważają, że tak trzeba, niezależnie od tego, czy przybędą turyści czy nie. Innym przykładem jest maleńkie Mazunte na wybrzeżu Pacyfiku – wioseczka, kurorcik, gdzie miejscowi wpadli na inny pomysł – tworzą naturalne kosmetyki z produktów lokalnych, proste opakowania, nieskomplikowany skład, za to produkty naturalne, uprawiane w ogródkach bez chemikaliów. Kupując produkt, płacisz po prostu za ich pracę, nie napychasz kabzy wielkim koncernom, ich specom od reklamy i marketingu. A produkcja ich towarów, nie narusza równowagi środowiska.

A efekty jakie!

Zastanawiamy się czy w polskich warunkach byłoby coś takiego w ogóle możliwe na większą skalę? Nie tylko jeden zapaleniec z ideą, ale cała wioska, która współdziała, a nie rywalizuje, aby osiągnąć swój cel. Może u nas, jest za wielki dobrobyt, a w biednych rejonach Meksyku czy Gwatemali, to konieczność, aby przetrwać, bo w grupie jest większa siła i sprawczość? A może lata komunizmu, PGRy i „dobrowolne” czyny społeczne obrzydziły doszczętnie ideę współdziałania? Mówi się, że w Meksyku cała wioska wychowa dziecko, jeśli rodzicom coś się stanie i zaczynamy wierzyć, że faktycznie może tak być.

Nasz czas nad Pacyfikiem spędziliśmy głównie małym i spokojnym Mazunte, które bardzo polubiliśmy. Pooglądaliśmy żółwi, popluskaliśmy się, podjedliśmy sobie. W zasadzie nic specjalnego się nie działo, a gdy znaleźliśmy kwaterę marzeń to, aż był problem, żeby z niej wyjść – prosty pokój na poddaszu, dach z liści palmowych, energia z paneli słonecznych, hamaczek i podziwianie prac naszego gospodarza, który stworzył liczne Catriny z masy papierowej.

Mazunte w przewodnikach i necie bywa określane, jako hipisowska wioska i tak się zastanawiamy o co chodzi? Czy dla autorów przewodników hippie to takie trochę starsze dziecko z dreadami, w luźnych gaciach, które w przerwie między plażą, a obiadkiem (w wege restauracji), będzie sprawdzać facebooka na swoim telefonie lub laptopie, popijając przy tym browar lub paląc trawkę? Może jesteśmy teraz stronniczy i nie wszyscy rzecz jasna są tacy, ale czasem to się robi groteskowe.

Śmieszy nas widok przestylizowanych kolesi (styl – jestem taki nonszalancko wyluzowany z moimi przetartymi spodniami, tatuażami i irokezem / dredami), którzy targują się zawzięcie o cenę taksówki do sąsiedniej wioski, gdy 200 metrów dalej jeździ zbiorowy transport za grosze. Czy to tata Amerykanin dał pieniążki na wakacje, a po przyjeździe wyśle na uniwersytet i każe zgolić dredy? Nie rozumiemy, czemu wegeteriańskie knajpy, kosztują niekiedy dwa razy tyle, co normalne i czemu musi w nich być od razu Budda, Kriszna czy muzyka oniryczno – tantryczna. Nie można tak po ludzku soczewicy z marchewką podać w mniej dizajnerskim wnętrzu? W hippie Mazunte nawet Twoje gatki wypiorą z miłością.

Kurde, jak to mają być XXI wieczni hipisi, to wolimy tych, co sadzą drzewa i dbają o krokodyle bez potrzeby zmienia statusu na fejsie czy tony koralików. Więcej w tym bezinteresownej miłości dla świata.

Rozochoceni dziełami naszego gospodarza, zbieramy się na Święto Zmarłych. Czekajcie na relację!

Zapraszamy do obejrzenia galerii:

Meksykański stan Chiapas uchodzi za najbardziej „indiański”. Majowie kultywują swoje dawne obrzędy, bez skrępowania mieszając je z religią katolicką oraz tradycją zapotecką i aztecką. San Cristobal de las Casas to kolejne miasto kolonialne na naszej drodze, które bardzo nam się spodobało. Zafascynowało nas Muzeum Medycyny Majów, które znajduje się w tym mieście i dzięki temu dowiedzieliśmy się masy ciekawych rzeczy, związanych z tradycyjnymi obrządkami. Wisienką na torcie była natomiast wizyta w Chamuli.

Może zdarzyć się tak, że pola nie obrodzą, we wsi narasta konflikt, a człeka poczciwego połamało w kościach lub dokucza mu jakaś straszliwa grypa. Bez lęku, Majowie mają i na to rozwiązania. Medycyna tradycyjna to kombinacja wiary zarówno dawnej, jak i katolickiej z mieszaniną ziół. Człowiek ujmowany jest holistycznie, nie zapominając przy tym, że jest częścią natury i świata nadprzyrodzonego. Bogowie, święci i aniołowie wspierają uzdrowicieli i tylko przy ich łasce możliwe jest uzdrowienie, pacjentowi podaje się też odpowiednie maści, zioła, napary – głównie pochodzenia roślinnego, choć mogą zdarzyć się też zwierzęta lub minerały. Stosowanie każdego specyfiku ma różne ograniczenia, przy jednych nie można jeść mięsa, przy innych pić alkoholu lub kawy. A uzdrowienie jednostki nie powinno naruszać sił w przyrodzie. Zawsze pali się świece czy to w domu chorego czy w kościele czy na polu kukurydzy, ich liczba i kolor zależy od intencji. I tak na przykład dla wyleczenia lęku wystarczą raptem: 2 małe złote świeczki i jedna biała (zobaczcie jak niski koszt w porównaniu z psychoterapią!), na gorączki, bóle głowy, biegunki i inne choróbska zaleca się: po 13 świeczek białych, żółtych, czerwonych i złotych, a na dobre zbiory kukurydzy 13 złotych.

Jest pięć głównych typów uzdrowicieli. Jak się dowiadujemy, nie używa się obecnie słowa szaman, bo to jest trochę jak czarownik lub wiedźma, to są curanderos. Ich specjalizacje to: badacz pulsu, badacz kości, herborysta, modlący się na świętych wzgórzach oraz opisana wcześniej akuszerka. Pierwsze cztery są dostępne dla obu płci, w porodach i dolegliwościach kobiecych mogą specjalizować się jedynie kobiety.

Zielarze, niczym dawni mnisi, mają swoje ogrody lub poszukują potrzebnych im roślin w lasach i na łąkach. Zawsze przed ścięciem lub zebraniem odpowiednich części takich jak kwiaty, czy liście modlą się, proszą roślinę, by im przebaczyła, że ją osłabiają. Niekiedy też modlą się przed zbiorem w intencji osoby, dla której ma być przygotowane lekarstwo. Wiedzą, które rośliny zbierać o świcie, a które w nocy – czas i sposób zebrania będzie miał znaczenie dla mocy lekarstwa, ważne jest też, żeby samej roślinie jak najmniej zaszkodzić, by się mogła szybko zregenerować.

Modlący się na wzgórzach dokonują obrzędów kilka razy w roku – ich prośby i modlitwy dotyczą całej społeczności, na przykład, gdy jest kryzys lub konflikt we wspólnocie, poczucie zagrożenia, lęk przed nieurodzajem.  Natomiast badacze pulsu i kości pełnią rolę lekarza internisty, zajmując się swoimi pacjentami. Ich specjalizacja jest bardzo szeroka od biegunki i gorączki, aż do lęków i uroku rzuconego przez złe i zawistne spojrzenie. Wtedy, moi drodzy, bez czarnej kury się nie obędzie, bo jak wiadomo, tylko ona jest w stanie przyjąć na siebie niszczycielską siłę złego spojrzenia.

Tyle o teorii, a jak to wygląda w praktyce? Świetną okazją do zobaczenia rytuałów na własne oczy jest wizyta w kościele pw. Św. Jana w Chamuli (niestety robienie zdjęć wewnątrz jest surowo zabronione). Za kolorowym portalem świątyni znajduje się inny świat. Cała podłoga wysypana jest igliwiem, święci w gablotkach i wyszykowani jak na Sylwestra stoją wzdłuż ścian, a na podłogach siedzą całe rodziny i przy pomocy uzdrowicieli odprawiają rytuały. Palą świeczki i kadzidła, bo to jest pokarm dla Bogów, podobnie zresztą jak kwiaty, które składają przy ołtarzach. Wiadomo, że istoty nadprzyrodzone, na głodnego nie pomagają. Uzdrowiciel wzywa wszystkich świętych, aniołów i dawnych bogów, by pomogli mu wygnać chorobę z ciała nieszczęśnika. Podłogę będzie polewał trunkiem el posh (wysokoprocentowy), jako dar dla niebios, skropi nim też chorego. Pacjent powinien też wypić troszkę napoju gazowanego, np. produkty koncernu Coca Coli, bo bąbelki mają w sobie moc przeganiania złego, co dręczy chorobą. Colę również można polać na posadzkę. Wszystkiemu temu towarzyszą modły w niezrozumiałym dla nas języku, kojarzy się to trochę z zamawianiem choroby przez szeptuchę. Uzdrowiciel będzie wypowiadał imię danej osoby, prosząc bogów i świętych o łaskę dla niej. Bywa, że jeden rytuał wędruje po kościele, powtarzając wciąż te same czynności przy różnych świętych. Gdy sprawa jest poważna, świeczki, zioła i kwiaty nie wystarczą. W tym celu bierze się kurę, którą najpierw zatacza się kręgi wokół ciała chorego, a potem, gdy nieszczęsna przejmie chorobę, to ukręca się jej łepek. Truchła należy się pozbyć, by choroba nie wróciła do domu. Taki mały, rytualny mord w kościele oficjalnie katolickim. Podobno proboszcz Jezuita (zakon stworzony do walki z kontrreformacją i wspierający inkwizycję) nie ma nic przeciwko temu i swoje obrzędy odprawia w niedzielę, a uzdrowiciele mają do dyspozycji pozostałe dni tygodnia. To się nazywa życie w tolerancji i poszanowaniu tradycji.

Rozochoceni po wizycie w muzeum i kościele w Chamuli, postanowiliśmy sprawdzić na własnej skórze jak to jest. W Chamuli poprosiliśmy o kontakt z uzdrowicielem, zaproponowano nam pewną kobietę. Niemłoda niewiasta była nieco pulchna, ubrana tradycyjnie i miała przyjazny uśmiech oraz łagodną twarz. Specjalizacja: badaczka pulsu, cel wizyty: oczyszczenie. Ujęła Piotra za rękę i wyczuła, że Anię też należy poddać zabiegowi, gdyż jak to określiła: „mąż to najlepszy przyjaciel i towarzysz”. Gdy już wybadała co i jak, dała każdemu zestaw świec o różnych kolorach i poleciła zapalić. Klęczeliśmy przed ołtarzem z wizerunkami świętych, krzyżami i kwiatami, zgodnie z poleceniem podpalając kolejne świeczki zaczynając od białych. A szamanka recytowała niczym mantry swoje modły, co rusz powtarzając nasze imiona i badając nasze pulsy, aby sprawdzić, czy rytuał przebiega pomyślnie. Chyba nie jest z nami tak źle, bo żadna kura nie straciła przez nas życia. Trwało to jakieś pół godziny, a ona przyzywała coraz to nowsze moce, w ciele poczuliśmy, że krew nam szybciej krąży, ale nie wiemy, czy to za sprawą aniołów i bogów czy innych zastępów nadprzyrodzonych, czy po prostu z emocji wywołanych klimatem tego tajemniczego miejsca. Pod koniec z zadowoleniem zbadała raz jeszcze puls i zapytała czy chcemy el posh, a po polsku bimbru, nie miała problemów z naszą odmową, pogawędziliśmy chwilę i na koniec ofiara dla bogów w formie papierowej z nominałem.

Podsumowanie Piotra: wizyta potwierdziła brak poważniejszych dolegliwości, bez spektakularnych zmian mentalnych, aczkolwiek sporo radości, że spełniło się jedno z moich marzeń dotyczących wejścia w ten świat i jego eksplorowania.

Podsumowanie Ani: bardzo to wszystko ciekawe, rytuał oczyścił nieco nasz portfel, a mnie? Nie wiem, ale mam się dobrze.

Zobacz więcej zdjęć z San Cristobal de las Casas i Chamuli.

W kulturze Majów w tym wielkim wydarzeniu uczestniczy ojciec dziecka, matka oraz szamanka, zwana tu curandera, czyli uzdrowicielką. Ciężarna kobieta udaje się do wyspecjalizowanej w porodach i dolegliwościach kobiecych szamanki, prosząc ją o opiekę podczas ciąży i o pomoc w przyjęciu potomka na świat. Od tej pory ich losy są złączone. Uzdrowicielka przybędzie o każdej porze i w każdą pogodę, jeśli tylko zajdzie taka potrzeba. Poród odbywa się w domu, przed rozwiązaniem, uzdrowicielka odmawia trzy modlitwy, za sprawą których dusza wstąpi w nowego człowieka, modli się też o to, by dziecko nie czuło strachu lub wstydu przed zawitaniem w rodzinie, by wiedziało, że jest oczekiwane. Modlitwom towarzyszy palenie świec i kadzideł oraz wypijanie rytualnego trunku zwanego el posh.

Rodzącej podaje odpowiednie wywary z ziół, które w zależności od potrzeb mają spowolnić lub przyspieszyć akcję. Kobieta rodzi klęcząc na ziemi, przed nią siedzi mąż i para się obejmuje. Mężczyzna trzyma ręce na ramionach kobiety, a ona opiera się o jego kolana. Rodząca ma rozpuszczone włosy, jest to znak, że nic jej nie krępuje i jest gotowa na wydanie dziecka na świat. Uzdrowicielka okadza kobietę ziołami, a następnie trzy razy zatacza wokół niej kręgi nożem, maczetą lub innym ostrym narzędziem, które ma odpędzić złe duchy i odgonić ból. Na brzuchu ciężarnej wiąże pas materiału, za który będzie delikatnie pociągać i pomagać w ten sposób wypchnąć dziecko.

Gdy mały człowieczek wreszcie zawita na świecie, myje go dokładnie, w szczególności zwraca uwagę na twarz dziecka, ruchy muszą być z góry do dołu, aby żaden zły duch nie wniknął w maleństwo i nie powodował złych snów. Często też małym dzieciom wkłada się pod poduszkę laleczkę, która ma dbać o to, by dziecko nie miało koszmarów. Następnie przycina pępowinę, jeśli to jest chłopczyk to na 12cm, a jeśli dziewczynka to na 6cm. Dziecko zostaje ubrane, a następnie pociera się je jajkami, ma to zapobiec chorobom w przyszłości. Następnie uzdrowicielka wraca do kobiety, sprawdza łożysko, podaje zioła, które mają zmniejszyć krwawienie. Później ojciec dziecka kopie głęboki dół w domu (tutejsze domki indiańskie zamiast podłogi mają klepisko) i zakopuje łożysko, jeśli rodzina pragnie, by następne dziecko było dziewczynką, zakopuje je „twarzą” do góry, a jeśli chcą chłopca, to w dół. Na koniec uzdrowicielka myje kobiecie piersi i przystawia malucha do karmienia. Gdy mama z dzieckiem przytuleni odpoczywają, uzdrowicielka zatoczy jeszcze trzy razy koła kurą lub kogutem (w zależności od płci dziecka), co ma ustrzec ich przed złymi duchami, zawiścią i złym okiem.

Połóg trwa trzy miesiące, w tym czasie kobieta ma się oszczędzać, nie wynosić malucha na ostre słońce oraz nie spożywać awokado i cebuli, ze względu na karmienie dziecka. Uzdrowicielka w tym czasie będzie odwiedzać rodzinę i sprawdzać jak się sprawy mają. Jeśli ojciec dziecka nie może uczestniczyć w narodzinach, wówczas prosi się inną zaufaną osobę.

Każde dziecko ma też swojego naguala, czyli ducha opiekuńczego, który będzie nad nim czuwał i dawał mu energii. Nagual często wiąże się z datą urodzenia dziecka. Bywają miejsca (np. Laguna Chicabal), gdzie poszczególne naguale mają swoje ołtarze. Gdy dziecko jest starsze dostaje kawałek bursztynu w formie laleczki lub wisiorka, które ma je ochronić przed złym okiem. Roczne dziecko błogosławione jest przez szamankę lub szamana, który przepowiada jaka czeka je przyszłość, a potem następuje ceremonia chrztu.

I tak sobie myślę, że chociaż brzmi to momentami nieco prymitywnie i zabobonnie, to jednocześnie takie to naturalne, bez medykalizacji, a zarazem bardzo mistyczne wydarzenie. I choć w prymitywnych warunkach, to z dużą uwagą na kobietę, w znanym jej otoczeniu, w pozycji bardziej dogodnej dla niej niż dla uzdrowicielki i ze wsparciem partnera. W „cywilizowanej” Polsce takie coś, to dla wielu wciąż fanaberia.

Wpis z dedykacją dla moich wspaniałych koleżanek i jeszcze lepszych mam: Sylwii, Hani, Marty, Ani z Warszawy, Kamili i Ani z Torunia.

1. Zadbana i kolorowa starówka

Pełno uliczek, placów i placyków, parków oraz  skwerków. Odnowione elewacje kamienic, tanie knajpki rodzinne, przeplatające się ze sklepami z rzemiosłem. Ulice tętniące życiem, pełne straganów z jedzeniem, artystów, muzyków, Indianek w tradycyjnych strojach. Pomimo, że jest to turystyczne miasto nie ma poczucia zatłoczenia i nie zatraca swojego meksykańskiego charakteru.

2. Ex-Convento de Santo Domingo i Muzeum Kultur

Dawny dominikański kompleks klasztorny wraz z pięknie odnowionym kościołem i przylegającym do nim ogrodem botanicznym. Świątynia bogato dekorowana barokowymi ornamentami, tworzącymi niesamowity trójwymiarowy efekt – nawet na miłośnikach gotyku (czytaj Ani) zrobiła wrażenie. Obok znajduje się muzeum z ekspozycją od kultur prekolumbijskich do czasów kolonizacji. W labiryntach korytarzy można się zgubić, a w przerwie między poszczególnymi salami popatrzeć na pełen kaktusów ogród.

3. Jedno z najstarszych drzew świata

Zaledwie 15 minut jazdy od centrum, w miejscowości Tula można podziwiać ogromny i w zasadzie szerszy niż wyższy cypryśnik meksykański. Jego gruby pień tworzy miejscami fantazyjne formy, a gałęzie schodzą niemal do ziemi. Budzi skojarzenia z filmem Labirynt Fauna. Dla lubiących liczby, garść danych:

4. Monte Alban

Położone na wzgórzu zapoteckie ruiny może nie są szczególnie duże, ale całkiem nieźle zachowane. W dodatku nie są zatłoczone, można się wspiąć na dwie piramidy i podziwiać widoki z góry. Bonusem jest fajna panorama na miasto.

5. Rękodzieło i warsztaty

Oaxaca słynie ze swoich wyrobów – tkaniny, haftowane stroje, wesołe i kolorowe drewniane figurki, ceramika. Wszystkie z tych wyrobów powstają w okolicznych wsiach i miasteczkach, określone miejsca specjalizują się w wytwarzaniu konkretnych produktów np. tkaniny w Teotitlán, zielona ceramika w Atzompa, a w La Unión wesołe i kolorowe figurki. W skrócie: dla każdego coś miłego.

6. Targi i bazary

O naszej miłości do bazarów już wiecie, a w Oaxaca znajduje się kilka tragów, natomiast w okolicznych miejscowościach są w określone dni tygodnia. Mercado de Artesanias są tradycyjnie bardziej wymuskane, ładne i zazwyczaj droższe, pełne życia są natomiast targi w okolicznych miejscowościach. Mnogość doznań gwarantowana! A kupić można niemal wszystko w bardzo dobrych cenach. Przykładowe targi: środa – San Pedro y San Pablo Etla, czwartek – Zaachila, niedziela – Tlacolula.

7. Piękna okolica

Górzysty teren przetykany polami uprawnymi, wsiami i lasami. Okoliczne wioski i żyjące w nich społeczności indiańskie współpracują ze sobą i promują różne formy aktywnego wypoczynku – wędrówki, przejażdżki konne i rowerowe, biwakowanie.

8. Dominikańskie klasztory

Początkowo chrystianizacją zajmowali się franciszkanie, po nich schedę przejęli dominikanie. Ich kościoły i klasztory w niczym nie przypominają franciszkańskiego zamiłowania do ubóstwa i prostoty. Bogato zdobione wnętrza, kryte licznymi pozłacanymi rzeźbiami lub polichromie pokrywające niemal każdy centymetr kwadratowy robią spore wrażenie. Poza miastem Oaxaca w pobliżu znajdują się też kompleksy w; Tlacolulii, Tlacochauayi, Cuilapan, Teposcoluli i innych.

9. Mitla

Niewielkie miasteczko, raczej z kategorii „prawie nic się nie dzieje” z zabytkowym kościołem i zapoteckimi ruinami – w sam raz, gdy chce się chwilę odpocząć od większego miasta.

10. Mole Negro

Połączenie wydawałoby się niemożliwych rzeczy w przepyszną kombinację. W skład wchodzą między innymi: czerstwe tortille, ziarno sezamowe, chili, czekolada, goździki, orzechy, pieprz i dużo, dużo innych. Zazwyczaj podawane z ryżem i drobiem. Przepis ponoć wymyślony przez zakonnicę z Puebli – miała siostrzyczka fantazję!

11. Coś dla trunkowców – Mezcal

Czyli destylat z agawy, produkt popularny w tym regionie, w okolicy miasta jest wiele bimbrowni. Oprócz tego na straganach sprzedaje się też różnej maści nalewki, w kolorowych opakowaniach czasem tak mocno przybajerzonych , że dla samej butelki chciałoby się je kupić.

12. Chapulines – masz okazję zjeść świerszcze

W smaku nas nie powaliły, nie mniej jest to lokalny przysmak, przyprawiany na wiele sposobów. Nieco słony i pikantny, chrupie przy jedzeniu i nie ucieka. Według niektórych dobra przekąska do piwa.

13. Kraina czekolady

Coś dla łasuchów! Sprzedawana zarówno w formie pitnej, jak i do jedzenia.

14. Hierve el Agua

Jeśli po wszystkich smakołykach czujesz się przeciążony, to może warto udać się do Hierve dle Agua? Są to formacje skalne, w których sącząca się woda wyżłobiła piękne formy tak, że przypominają wodospady, które zastygły w ruchu. Przesiadując w jednym z basenów, można podziwiać otaczającą scenerię można i jak za dawnych czasów u wód mineralnych osiągać równowagę fizyczno – duchową.

15. Ceny na każdą kieszeń

Pomimo, że miasto popularne wśród turystów, to można znaleźć noclegi i jedzenie w każdej kategorii cenowej, a uliczne garkuchnie i stragany świetnie uzupełniają ofertę knajpek i restauracji. Ze wszystkich miejsc, które widzieliśmy w Meksyku, to uważamy za najtańsze lub najlepsze jeśli idzie o stosunek ceny do jakości/ilości. Przykładowe ceny z miasta Oaxaca: 5 tacosów za 40 pesos, śniadanie na wypasie 30 pesos; obiad z zupą, deserem i napojem – 35-40 pesos, cafe de olla 10 pesos. Również niezłe miejsce na kupowanie pamiątek (zwłaszcza targi poza miastem, można kupować bezpośrednio od wytwórców). Tani transport lokalny i bardzo korzystne ceny taksówek (np. do Tuli 10 peso za osobę, Tlacolula 25 peso za osobę), a co najważniejsze taksówkarze mili i nie kantują – popularne dzielenie taksówki z miejscowymi.

Wiemy, że jeszcze wrócimy do Oaxaci, bo zauroczyła nas kompletnie.

Więcej zdjęć w galerii:

Tu można spotkać dosłownie każdego albo kupić prawie wszystko lub zobaczyć trochę odjechanych scen obyczajowych takich jak np. bezdomny koleś śpiewający z kapelą grającą rocka pod katedrą w Oaxaca. Koleś uderzył do wokalisty poprosił o mikrofon i za chwilę jechał Santanę. Ze strony publiki nie zauważyłem zachowania podszytego szyderstwem, owszem trochę uśmiechów i rozbawienia, ale zero oceny czy wyśmiewania; więcej było życzliwego dopingu. Totalny luz, choć sceneria była trochę jak z Monty Pythona. Niesamowita różnorodność postaci, obiektów i scen, wiec my jak te dzieci ulicy spędzamy tam większość naszego czasu. Zabytki zaczynają nudzić- ludzie chyba nigdy, zawsze mnie będą fascynować i wzbudzać emocje łącznie z typem „Hello my friends, I’ll make you good price”, którym mam czasem ochotę odpowiedzieć „Fuck off”. Wiec jedziemy z tematem, czyli pytania do życia, o życiu tudzież inne rozkminki natury egzystencjalnej.

Życie toczy się na zewnątrz, popołudniami i wieczorami są dosłownie tłumy, a co za tym idzie masa miejsc, w których można coś przekąsić, sporo osób, które gotowe są ten tłum zabawiać i / lub zarabiać. I sporo rzeczy do oglądania. Street tętni życiem, urzeka, zaskakuje albo nudzi i zniesmacza.

Najnudniejsze ulice, to wbrew pozorom nie w „Miasteczkach, w których absolutnie nic się nie dzieje”, bo nawet jak nic się nie dzieje, to można znaleźć kogoś miłego do pogawędki czy popatrzeć jak sobie życie leniwie płynie lub rozpłynąć się w spokoju bez poczucia czasu wtopić się w tło. Najgorsze dla nas są miejsca wypicowane dla (głównie amerykańskich) turystów. Taki deptak w La Paz chociażby, zadbany, całkiem miły dla oka, trochę kiczowatych akcentów i drogie knajpy, a człowiek zaczyna się czuć trochę nieswojo w sandałach trekkingowych zamiast w jakiś delikatnych butkach z perełkami czy innymi kwiatuszkami (Ania). Mi z kolei na rękę ten fakt – gorszy ubiór, mniej nagabywania ze strony handlarzy fajansiarzy. Z którymi możesz pogadać tylko o tym, że nie chcesz ich produktów i to by było na tyle.

To, co lubią Afriki, to niekoniecznie piękne i odnowione domy, ale zwykłe życie, ze szczyptą koloru. Prawdziwą orgią dla zmysłów są targi i bazary, na których można zobaczyć  wszelaki asortyment produktów, a także niedrogo zjeść.  Kupić można wszystko: pamiątkę, sitko, zioła dla zdrowotności, jedzenie, środek na karalucha, eliksir mający moce magiczne, sukienkę tradycyjną lub „made in china” albo żywego indyka – do wyboru do koloru. Uliczne sklepy nie ustępują kolorytem, a w takich miejscach jak np. Oaxaca co chwilę przykuwają wzrok kolorowe figurki, tekstylia, jedzenie z wózków i obnośni handlarze. Na placach natomiast do tego malowniczego chaosu dochodzą jeszcze grajkowie, klauni, znachorzy, ludzie protestujący z jakiejś okazji itd.

Po jakimś czasie zwracamy uwagę, że w zasadzie to prawie wcale nie widzimy pijanych, czy wręcz zataczających się ludzi. Nawet jeśli jest akurat jakaś fiesta w okolicy. W Polsce częstym widokiem jest długa kolejka do piwa, pełno plastikowych kubków i pod wieczór masa zawianych kolesi i nie tylko. Tu jest inaczej. Meksykanie wychodzą całymi rodzinami, spokojnie taka gromadka może liczyć 10 osób i więcej, rozmawiają, śmieją się, jedzą, potem przekąszają, jest bardzo spokojnie i familijnie. W zasadzie nie widzimy, żeby ktoś kogoś zaczepiał, czy leżał zalany na ławce. Ulica zaskakuje też połączeniami, które w Polsce wydają się mało prawdopodobne. Starsze małżeństwo elegancko ubrane wdaje się w pogawędkę  z kolesiem, który ma dready do pasa i drugim, innym też mocno alternatywnie wyglądającym. W całym tym dyskursie miejscowy pijak, też bierze udział wzbudzając gromkie salwy śmiechu (jedyny zawiany na całym Zócalo w tym dniu), traktowany trochę z przymrużeniem oka przez rozmówców, aczkolwiek życzliwie. No i oczywiście nie brakuje tu dzieci radośnie plątających się pod nogami między dorosłymi, a ci je życzliwie zagadują, łaskoczą, bawią się z nimi. Ludzie są tu znacznie bardziej otwarci na kontakt. Nawet jak idziemy ulicą, to osoby, które pierwszy raz w życiu widzimy witają nas, pozdrawiają. Zawsze znajdzie się ktoś z kim można uciąć pogawędkę. I nie jest to drętwa bajera typu cytuję: ,,Do naszego miasta nie przyjeżdżają biedni, hipisi itd.” Chciałoby się odpowiedzieć: „To postawcie sobie kolejnego Maca i gabinet figur woskowych, bo wasze uśmiechy są sztuczne.”

Niekiedy wdajemy się absurdalne rozmowy. Siedzimy na krawężniku z Japończykiem, który mieszka w naszym hostelu i dorabia masażami na ulicy, Meksykańska sprzedawczyni zagaduje go, rozmowa schodzi na religię.

– Jesteś Katolikiem?

– Nie. Buddystą.

– A co to jest?

– No, że istota Boga jest wszędzie, w każdym z nas.

– Aha! Czyli jesteś Chrześcijaninem, tak jak i my. – stwierdza zadowolona.

Po chwili sprzedawczyni wyciąga wodę w butelce i wypija, poklepując się po brzuchu. Po czym wyjaśnia:  „Woda święcona, od Boga, gdy ją piję, będę zdrowa.”

Ulice Meksyku przypominają tutejszą kuchnię, niezwykle barwne, ale też z nutą ostrości. Jest siódma rano, siedzimy jak zombie pod katedrą w Oaxaca, dopiero co doczłapaliśmy się tu z autobusu. Rozglądając się czy ktoś wreszcie otworzy jakiś przybytek z kawą, naszą uwagę przykuwają małoestetyczne płachty w przeróżnych kolorach, wyglądają, jakby nakrywały jakieś niewielkie stragany. Po chwili folie się unoszą, a z pod nich wyłaniają się całe rodziny. Mama, tata z trójką dzieci albo starsza pani, prawdopodobnie z córką i wnuczętami. Wszyscy ubrani w tradycyjne stroje. Na chodniku faktycznie leżą towary na sprzedaż – plecaki, biżuteria, tekstylia. Sprzedawcy idą do toalety i po chwili już rozkładają swój kram. Widzimy ich każdego dnia, nie wiemy czy mają jakiś dom, ile nocy pod rząd śpią ze swoimi rodzinami pod plandeką.

Kolejny obrazek, który mocno został nam w pamięci to sobota na placu przy kościele dominikańskim. Ślub, mnóstwo osób ubranych bardzo elegancko w tutejszym znaczeniu, czyli panie w sukniach do ziemi z falbanami lub cekinami – takie księżniczkowate sukienki, które miała moja (Ani) lalka Barbie.  Między gośćmi kręcą się indiańskie młode kobiety z handlem przenośnym, nic specjalnego – papierosy na sztuki, lizaki, batoniki. Jedna przykuwa nasza uwagę – na oko nastolatka, ale z dzieckiem w chuście i drugim prowadzonym za rękę. Kręci się między gośćmi proponując swoje towary, jak dziewczynka z zapałkami, ale w sumie jest niewidoczna. Mijając ją, widzę, że gdzieś tam w oczach innych wypatruje zmiłowania i szansy na zarobienie paru groszy, aczkolwiek ton głosu wcale tego nie wyraża. W całej pięknej scenerii pojawiają się obrazki, które ściskają za serce. Stare, przygarbione kobiety sprzedające jakieś błyskotki lub szmatki, których tu pełno na każdym rogu. Młodziutkie mamy przygarbione od ciężaru, który niosą. Większość z tych osób nosi tradycyjne, indiańskie stroje. Większość z tych osób jest biedna. I potem tak jakoś dziwnie, gdy w muzeach oglądamy wspaniałe wyroby, czy zwiedzamy kolejne ruiny, świadczące o dawnej świetności kultury tych ludzi. Nie wiem do końca, ale mam poczucie, że programy społeczne mające na celu zasymilowanie rdzennej ludności ze społeczeństwem i podniesienie jej poziomu życia są przez władze Meksyku zaniedbane, a marginalizowani Indianie przeżywają kolejna konkwistę – teraz turystyczną. No cóż lepiej inwestować w deptaki i sklepy dla turystów z USA.

Więcej zdjęć w galerii: