Niesamowity upał sprawia, że wszystkie uroczystości dzieją się w nocy, gdy z nieba nie leje się żar. Na ulicach można kupić pamiątki i dewocjonalnia oraz farbowane kurczaczki, wieczorem odbywają się występy i procesje – podobno najlepsze w całej Kolumbii, młodzież i dzieciaki na ulicach przygotowuje dywany z kwiatów i kolorowych piasków lub kredy. Obchody różnią się nieco od tego, co znamy z Polski – rano w Wielki Czwartek wolontariusze przygotowują ołtarze z figurami, ukazujące życie Jezusa. Latynowscy turyści bez skrępowania ustawiają się przy rzeźbach z naturalnymi włosami i odzianymi w ubrania, aby cyknąć pamiątkową fotkę. Wieczorna procesja trwa wiele godzin – bynajmniej nie dlatego, że jest taka wielka, ale dlatego, że porusza się niesamowicie powoli, robiąc przerwy na napoje chłodzące i przekąski. Podobnie jest w Wielki Piątek. W całym tym zamieszaniu podziwiamy odzianych w długie suknie wolontariuszy, którzy niosą figury w tym upale.

To co nas zaskoczyło, to sposób przeżywania tych świąt, spodziewaliśmy się czegoś innego, większej ekspresji, nie wiem… Tymczasem dla wielu obecnych osób jest to raczej okazja, by porobić zdjęcia (najlepiej z sobą samym na tle procesji lub figur), poprzechadzać się uliczkami tego uroczego miasteczka i podjeść sobie w jednej z licznych jadłodajni i restauracji na świeżym powietrzu. Na pytanie jak świętują Wielką Sobotę i Niedzielę masa ludzi powiedziała, że odpoczywa się, pije, tańczy lub idzie na plażę. I w zasadzie jedyna refleksja jaką mamy to, że nie było warto tłuc się taki kawał drogi w upale, aby to wszystko zobaczyć i że to chyba taki „must see” dla turystów z krajów, gdzie nie dominuje religia katolicka.

I tylko farbowanych kurczaków żal…

Ledwie przybyliśmy dowiedzieliśmy się, że niedaleko następnego dnia odbędzie się fiesta. Z jakiego powodu? Nie do końca wiadomo, ale możliwe, że ma to coś wspólnego z patronem wioski San Jose. Corrida, jak brzmiała szumna nazwa, nie miała w sobie nic wspólnego ani z wyrafinowaniem, ani z okrucieństwem znanym z jej hiszpańskiego odpowiednika.

Chaos, to chyba najlepsze określenie. Zbitą z desek arenę otaczają zaimprowizowane stoiska ze słodyczami i jadłodajnie – każda z nich puszcza na cały regulator muzykę dyskotekową, a w hałasie dobiegającym z głośników nie słychać własnych myśli. W końcu zaczynają wpuszczać ludzi, bo zaraz się zacznie. Owo zaraz oznacza kolejną godzinę w trakcie której przygrywa chyba najbardziej niezsynchronizowana orkiestra na świecie (wbrew temu, że muzyka gra z głośników cały czas). Wreszcie głos z mikrofonu przedstawia uczestników, orkiestra gra jeszcze żwawiej, a na arenę wjeżdżają panowie niczym z westernu. W dżinsach, koszulach, kowbojskich butach i kapeluszach. Ba! Zdarzają się nawet kalosze z ostrogami. Kowboje zmuszają swoje konie do drobniutkich kroczków w takt muzyki. Chociaż widowisko się zaczęło nie przeszkadza to młodzieży siedzieć na arenie, sączyć browar i popalać fajki. A przecież zaraz wpadną tu byki!

Wreszcie pojawia się pierwszy młodzieniec, wjeżdża na arenę – to się nazywa wziąć byka za rogi! Reszta chłopaków biega wokół zwierzęcia i macha czerwonym materiałem, gdy jeździec spada, chłopaki jeszcze przez chwilę ganiają się z bykiem i dopiero po chwili kowboj zręcznym ruchem łapie byka na lasso i ten powraca do zagrody. Po czym prezentuje się następny śmiałek i tak w kółko. W sumie nie wiemy czy to jakiś konkurs, czy po prostu młodzi mężczyźni prezentują swoje umiejętności. Po półtorej godzinie uznajemy, że starczy nam hałasu i cudzej adrenaliny, wracamy na naszą farmę.

Dochodzimy przy tym do wniosku, że z byków to  my najbardziej lubimy cielaki. Mieliśmy okazję uczestniczyć w porodzie takiego malucha w roli fotoreporterów i przesuwaczy krowy. Na głębokiej wsi, gdzie w promieniu wielu kilometrów nie ma żadnego weterynarza. Po akcji, kiedy to ważyły się losy krowy i nie było wiadomo, czy nieprawidłowo ułożony cielak jeszcze żyje, po łzach i zaciskaniu kciuków, aby wszystko się udało, wstrzymanym oddechu, gdy maluch witał na świat… Po tym wszystkim dla nas Pascal, który zarządzał całą akcją, jest największym kowbojem.

Zobacz więcej zdjęć w galerii!

Powleczony skórą bęben monotonnie zaczyna wybijać rytm, po chwili dołączają dwa następne, rytm przyspiesza. Tuż obok nas rozlega się głęboki, kobiecy alt, śpiewający tęskną melodię. Wokół nas rozbrzmiewają kolejne głosy, a kolorowo ubrane Murzynki kiwają się w rytm muzyki. Do bębnów dołączają grzechotki, a pierwsi tancerze wskakują na parkiet, a raczej na piasek, bo impreza rozgrywa się na plaży. Dłonie zręcznie wystukują rytm na bębnach, dredziarz z grzechotkami się rozkręca i muzyka przyspiesza, jest coraz bardziej żywiołowa, energetyczna. Dziewczyny i kobiety zmysłowo kręcą biodrami, falując w ekstatycznym rytmie Punty.

W barwnie roztańczonym  tłumie widać, radośnie biegające dziewczynki, ubrane w kolorowe sukienki oraz  klaszczących mężczyzn, typowych rasta roots w dredach, jak i tych wyglądających trochę mniej malowniczo.  Są tu raczej w  mniejszości pośród wszystkich kolorów tęczy, tworzących tą barwną karaibską mozaikę. Po chwili, cała wioska już tańczy. A transujący dźwięk bębna będzie słychać aż do późnej nocy. Plażowe garkuchnie serwują lokalne specjały (ryba z bananami w sosie kokosowym) i napoje, wśród których przeważa Belikin- browar produkcji belizeńskiej.

Nie ma to jak być we właściwym miejscu o właściwym czasie. 19 listopada w Belize obchodzony jest Garifuna Settelment Day, czyli dzień upamiętniający osadzenie się na wybrzeżu ludu Garifuna. Takiej okazji przegapić nie mogliśmy, ale po kolei.

Garifuna, to inaczej zwani „Czarni Karibowie” – grupa etniczna powstała na skutek wymieszania się murzyńskich niewolników z Afryki, Arawaków oraz tubylczej ludności Karaibów. W 1635 roku dwa hiszpańskie statki wiozące niewolników z Afryki zatonęły, cudem uratowani rozbitkowie osiedlili się na Małych Antylach, mieszając z lokalną ludnością. Gdy wyspę w połowie XVIII wieku przejęli Anglicy, próbowali ponownie zniewolić ciemnoskórą ludność, co wywołało wojnę. Po blisko 40 latach konfliktu, podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Czarni Karibowie zostali deportowani na wyspę Rotan (obecnie Honduras). Stamtąd żeglowali dalej poszukując nowych miejsc do osiedlenia się – dziś można ich spotkać na karaibskim wybrzeżu od Belize aż po Nikaraguę. Lata kolonizacji, prób zmuszenia do pracy niewolniczej nie zdołały zniszczyć ich kultury. Ten dumny i wolny lud przetrwał. Posługuje się własnym językiem, będącym mieszanką francuskiego, hiszpańskiego, angielskiego i grupy języków afrykańskich. Kultywują grę na tradycyjnych instrumentach, a w każdej ich osadzie można spotkać szkoły gry na bębnie.

Można powiedzieć bez ogródek, że wymiatają konkretnie, tylko pozazdrościć poczucia rytmu, luzu i smykałki do muzyki. Choć oficjalnie są chrześcijanami, wielu z nich łączy katolicyzm lub protestantyzm z dawnymi wierzeniami afrykańskimi. Dlatego też msza w wiosce odbywa się także przy akompaniamencie bębnów i tradycyjnych instrumentów, w atmosferze przesyconej radością i przyjaźnią.

Prywatnie sprawiają wrażenie najbardziej wyluzowanej, uśmiechniętej i radosnej grupy etnicznej, jaką spotkaliśmy podczas naszej podróży. Gdy włóczymy się po ulicach Dangrigi w poszukiwaniu noclegu, przybijają piątkę i cieszą się, że przyjechaliśmy zobaczyć jak świętują. Pomagają w szukaniu noclegu, gdy okazuje się, że wszystko co możliwe dawno zostało już zabukowane, odsyłają nas do Hopkins. A tu.. jesteśmy już tydzień i cały czas, gdy przechodzimy ulicą, witają nas radośnie, życząc miłego pobytu i zagadując. Poczucie luzu udziela się i nam, a kawałek Garifuny zabierzemy ze sobą… na głowie

Zobacz więcej zdjęć w galerii!

W Meksyku święto oficjalnie trwa trzy dni i zaczyna się 31 października, aczkolwiek uroczystości z tym związane zaczynają się wcześniej. W tradycjach rdzennych mieszkańców, czas ten przypadał nieco wcześniej i obchody trwały niekiedy cały miesiąc. Do dnia dzisiejszego ten zwyczaj zachował się wśród tradycyjnie żyjących Indian.

30 października w nocy wracają dusze osób, które zginęły śmiercią nagłą lub samobójczą, dla nich ołtarze szykuje się na progu domostwa i nie zaprasza do środka, panuje przesąd, że duchy te są gwałtowne, niepogodzone ze śmiercią i zazdroszczą żyjącym, więc mogą być dla nich niebezpieczne. Mile widziane są natomiast dusze zmarłych, które odwiedzają swoich bliskich w nocy 31 października – czyli zmarłe dzieci (zwane Aniołkami), gdy odejdą następnego dnia, powracają dusze dorosłych. W tym celu szykuje się przepiękne ołtarze, ozdobione pomarańczowymi aksamitkami (turkami). Kwiaty były uprawiane przez Azteków; wierzono, że roślina ta ma moc doprowadzenia zmarłych do ołtarza na ich cześć.

Dla pewności, aby nieszczęśnik nie zabłądził, pali się też świece i kadzidła. Na zmarłych bliskich czekają różne przysmaki. Dla najmłodszych przygotowano tradycyjne dania: tortille, kurczaka, tamale oraz słodycze – chlebki w kształcie kości i fantazyjnie wykonane czaszki z cukru, czekolady lub orzeszków. Czekają też na nich ulubione zabawki, baloniki i wesołe figurki z tektury. Dla dorosłych menu zostało rozszerzone o piwo, mezcal, tequilę i papierosy. Gdy 2 listopada, posiliwszy się, duchy odchodzą, domownicy mogą zjeść zawartość suto zastawionego ołtarza.

Rodziny odwiedzają cmentarze w nocy. Siedzą po kilka, kilkanaście osób, śmieją się, rozmawiają, posilają się i zapijają tequilą – nie zapominając przy tym, że i zmarłemu coś się należy. Może się zdarzyć, że się załapiesz na kolejkę, bo bardziej wylewni, oprócz wylewania trunków na groby, też proponują  turystom.

A wszystko to przy akompaniamencie skocznie lub rzewnie grających mariachich. Pięknie przystrojone groby urzekają paletą barw, kwiecia i różnorakich groteskowych elementów. Można zobaczyć pomarańczowe dynie, umieszczone na ramionach krzyża, cukrowe czaszki lub figurki kościotrupów. Tuż za bramą cmentarza stoi wesołe miasteczko czynne do późnej nocy, masa garkuchni, stoisk z kwiatami i zniczami, a nawet strzelnice.

A co się dzieje poza cmentarzem? Śmierć we współczesnej zachodniej kulturze jest mam wrażenie tematem tabu – nie umiemy o niej rozmawiać, boimy się myśleć, wypieramy rzeczy związane ze starzeniem się i przemijaniem. W Meksyku, śmierć i życie to tematy nierozłączne, jeden nie istnieje bez drugiego, a sam motyw kostuchy, jest jednym z popularniejszych w sztuce ludowej. Zresztą co ja gadam! Nie kostucha, a elegancka dama, ubrana zgodnie z XIX wieczną modą, w piórkowym boa i kapeluszu przybranym kwiatami. Poznajcie Catrinę Calaverę – meksykańskie Święto Zmarłych nie może bez niej istnieć, a ją samą można spotkać na ulicach, w sklepach i restauracjach przez cały rok.

Na dobre w kanon wyobrażeń meksykańskich weszła na początku XX wieku, za sprawą grafika Joségo Guadalupe Posady. Dziś możemy spotkać ją w różnych aranżacjach damskich i męskich. Gdy rozmawialiśmy z jednym Meksykaninem powiedział o Catrinie: „Wiesz czemu ona się uśmiecha? Ona mówi do nas >> Baw się, jedz i kochaj, tańcz, a kiedyś ja przyjdę po Ciebie i razem zatańczymy, więc ciesz się życiem, póki masz czas<<”.

Wyraźnie widać, że Meksykanie wzięli to sobie do serca. Korowody poprzebieranych ludzi i towarzyszące im orkiestry defilują po ulicach od kilku dni. Są wszędzie, nawet na środku skrzyżowania, a stojące w korku samochody co jakiś czas trąbią.

Dzieci oraz dorośli, poprzebierani za wampiry czy kościotrupy i wymalowani na twarzach tańczą, skaczą, śmieją się i pozują do zdjęć. Najmłodsi zbierają cukierki lub pieniądze, co przypomina nieco amerykańskie Halloween. Gdy w nocy obserwujemy, jak świetnie się bawią, to mamy poczucie, że średniowieczny Dance Macabre nabrał nowego znaczenia. Tu to jeden wielki, żywiołowy festiwal życia, bez miejsca na smutek czy nostalgię. W całym tym zamieszaniu obserwujemy jeszcze procesję ku czci Dziewicy Różańcowej (31.10) i ślub katolicki (1.11). Widać Dzień Zmarłych nie przeszkadza w weselu, kto wie, może przodkowie, wpadną na kielicha z zaświatów, by wypić toast za młodych. Jakby tego wszystkiego było mało, to w całej Oaxace organizowane są koncerty, wystawy i mappingi na kościołach.

Podczas ulicznych pogaduszek mówimy, że w Polsce jest inaczej, że to dzień raczej smutny i nostalgiczny, a nasza rozmówczyni patrzy  z niedowierzaniem i nieco zgorszona odpowiada: „Ależ tak nie można! Przecież oni wracają w tym dniu, specjalnie po to, by nas spotkać. Oni chcą wiedzieć, że jesteście szczęśliwi”.

Jesteśmy szczęśliwi i zachwyceni, że było nam dane uczestniczyć w tym święcie. Przy okazji mamy apel: Przywróćmy w Polsce Dziady!

Zobacz, jak to się robi w Meksyku! Zapraszamy do galerii:

Na wstępie zaznaczę, że nie znoszę określenia „Trzeci Świat” na państwa, które są uboższe, borykają się z poważnymi problemami społecznymi i ekonomicznymi. Nie znoszę wartościowania, na zasadzie, który z krajów bardziej odbiega standardem od USA czy Zachodniej Europy, ten jest niecywilizowany, dziki i w ogóle „bida z nędzą”, po co się tam zapuszczać.

Będąc w Antigua mieliśmy sporo czasu, by porozmawiać z Gwatemalczykami, dowiedzieć się, co oni sami myślą o swoim kraju i poobserwować jak tu wygląda Dzień Niepodległości. W zasadzie chyba bardziej adekwatne byłoby określenie „tydzień”. Choć każdy narzeka na prezydenta (były wojskowy), rząd, korupcję, poziom bezpieczeństwa i ubóstwo kraju, nie przeszkadza im to w dostrzeganiu pozytywów. Wiele osób z dumą mówi o bogactwie przyrodniczym, spuściźnie kulturalnej, o więziach międzyludzkich, które tu są naprawdę ważne. Dostrzegają problemy tego kraju, chcą reform, ale pokojowych. Trwająca ponad 30 lat wojna domowa odcisnęła swoje piętno na ludziach. Wiele osób mówi, że Gwatemala potrzebuje rewolucji bez broni, lepszej edukacji dla swoich obywateli, by bardziej świadomie mogli uczestniczyć w życiu społecznym i politycznym, by mieć dostęp do lepszej pracy niż nieletni pucybut lub dziewuszka sprzedająca lizaki lub wyroby rzemieślnicze. Gwatemala ma swoje problemy, to oczywiste. Do najbardziej palących należą: niski poziom edukacji publicznej i usług medycznych, ogromny odsetek analfabetów, spora grupa osób, które nie mówią po hiszpańsku wcale, łatwy dostęp do broni, gangi młodzieżowe, postępująca degradacja środowiska, polegająca na masowym wycinaniu lasów pod drewno lub pod plantacje czy zanieczyszczanie wód przez koncerny. Wciąż są tu wioski bez wody, prądu, szkoły i dobrej drogi dojazdowej, są problemy z rasizmem – społeczności indiańskie i garifuńskie należą do najuboższych, często są też pogardzani przez metysów. A jednak, gdy przychodzi święto wszyscy ci ludzie potrafią odłożyć na bok swoje troski i przeżyć je godnie, bez podziałów, bez agresji i bez wstydu.

Na placu może deszcz lać strumieniami, ale i tak będą tłumy, całe rodziny obserwujące ceremonię wciągnięcia flagi. Gdy przed przemarszem szkolnych grup orkiestra gra hymn państwowy nawet maluchy, które nie sięgają brodą ponad stół potrafią się zachować. Wszyscy stoją z ręką na sercu, wyprostowani, a mnie aż łzy napływają do oczy, że można i tak. Być patriotą bez faszystowskiego zacięcia i nienawiści do tych, co myślą inaczej. Jak mi to wyjaśnił jeden z naszych prawie domowników: „Wiesz, bo nasz kraj nigdy nie był w czymś najlepszy, ale to nie powód bym miał się go wstydzić. Kocham go, bo to moja ziemia, moi bliscy, moja kultura. Dla nas to radosny dzień, bo wszyscy jesteśmy Gwatemalczykami”. I tą radość naprawdę widać na ulicach. Już na kilka dni przed ulicami biegną dzieciaki i młodzież ze zniczem – taka lokalna tradycja. W całym kraju, w miastach, wsiach odbywają się krótko i długo dystansowe biegi ze zniczem. Grupę taką słychać już z daleka, bo połowa nie dość, że biegnie to jeszcze dmucha w gwizdki, a wszyscy mają na twarzach namalowane niebieskie serduszka i noszą opaski z napisem: „Kocham Gwatemalę”. Każdego dnia możemy oglądać barwne przemarsze szkół podstawowych i średnich – przebierają się, grają na instrumentach i tak przez kilka dni z rzędu.

15 września od rana do nocy po ulicach suną kolorowe tłumy – zgrabne dziewczyny dziarsko zachęcają orkiestrę, wojskowi dumnie wyprostowani, a na twarzach bębniarzy widać skupienie. W tym kolorowym korowodzie nie może zabraknąć też wszelkiego rodzaju Miss i Seniorit, które wyszykowane jak na wesele i z diademami na głowie towarzyszą poszczególnym ekipom. Jak dla mnie to należy im się korona za sam fakt chodzenia przez wiele godzin w niebotycznych szpilkach po kocich łbach. I nic, ani deszcz, ani bieżące problemy nie jest w stanie zepsuć radosnej atmosfery tych dni. Dziś wszyscy się bawią, nikt nie protestuje, nie jest agresywny, nie odpala niczego poza fajerwerkami. I aż do nocy słychać radosne dźwięki gwizdków, marszowe i dyskotekowe melodie wygrywane przez orkiestrę i śmiechy rodzin, które przyszły to oglądać.

Może to jest jakiś pomysł na naszych rodzimych patriotów od siedmiu boleści? Dać każdemu bębenek i gwizdek, niech sobie ponapie….la

Zobacz jak wygląda Dzień Niepodległości w Gwatemali: