Nagrodzeni za twarz roku:

W kategorii folklor:

Schody, po których najmilej idzie się pod górę:

Za poczucie humoru:

W kategorii hostel:

Bo jest kolorowo:

Najbardziej poruszające:

I wreszcie graffiti, z którym nawiązaliśmy jakieś relacje

I na koniec cenzura!

A Wam które się podoba najbardziej?

W zasadzie nie ma tu nic szczególnego, nie nastawialiśmy się na powalające muzea czy wspaniałą architekturę, choć kompleks tradycyjnej zabudowy został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Zaskoczyły nas typowe domki obite blachą i pałacyki wyglądające, jakby je ktoś teleportował z Europy, spodobały się tradycyjne „windy”, a raczej pojazdy szynowe, dzięki którym można o ominąć mozolną wspinaczkę po schodkach. Miasto, które nas totalnie zaskoczyło, gdzieniegdzie wyglądem przypomina slums czy wysypisko śmieci, a za chwilę wpadasz na wypieszczony zakątek lub spotykasz stadko turystów z wypasionymi lustrzankami, którzy pragną ten kolorowy bajzel uwiecznić. Labirynt uliczek, w którym co chwilę się gubisz, po to by odnaleźć się w malowniczym zaułku lub stanąć przed świetnie wykonanym muralem. Do tego mekka artystów i pisarzy, przyjemne butiki z rękodziełem (z bardzo nieprzyjemnymi cenami), tu i ówdzie kawiarenki i masa wzgórz, na których rozciąga się miasto. Spokojnie można tu przesiedzieć parę dni i nie powtarzać tras spacerowych, za każdym razem trafiając na jakąś perełkę. Typ miasta, w którym nie ma co planować, tylko po prostu iść na żywioł, nie zapominając zabrać aparatu.

Zresztą co tu dużo mówić – zobaczcie zdjęcia!

Ps: Nie mogłem o tym nie wspomnieć! Do Japonii jeszcze daleko, ale sushi bardzo popularne. Tylko dlaczego podawane z majonezem i cebulą? No cóż, wpisujemy to w poczet niespodzianek tego miasta, taki mały zgrzyt – Afrik.

Idziemy na wojnę

Przez dwa tygodnie wraz z Anią i Aliną poznawaliśmy kulturę małej społeczności indiańskiej, gdy nagle do wioski zaczynają napływać nowe osoby, synowie Luisa – wodza Irar i dziadka Nantu. Słowo wojna przewija się coraz częściej – dla wyjaśnienia nie chodziło o wojnę sensu-stricte, lecz o konflikt z sąsiednią społecznością Achuar, który dotyczył podziału terenów. W selvie, każda społeczność ma swoje autonomiczne terytorium, na którym może polować i uprawiać rośliny – więcej ziemi, to więcej obszarów łownych, nowe ciągi komunikacyjne, a także większy obszar, po którym można oprowadzać w przyszłości turystów. W związku z tym zwołano spotkanie w sąsiedniej wiosce. Postanawiamy wiec skorzystać z sytuacji i wziąć udział w negocjacjach o sporne ziemie. Jest pewien szkopuł, społeczność Shaimi, nie życzy sobie obcych. Po czym informują, że obcy muszą zapłacić po 100 dolarów, za wstęp na terytorium. Kiepska sprawa, Aliny, jako małżonki Achuara, problem nie dotyczy, a dla nas to cena zaporowa. Z pomocą przychodzi Don Luis – przez kilka dni twardo negocjuje przez radio, oburza się za afront i jak wielokrotnie podkreśla – nie jesteśmy turystami, tylko przyjaciółmi społeczności Irar. W końcu, na kilka godzin przed umówionym spotkaniem dociera wiadomość – obcy mogą przyjść.

Malując twarze

Jak tradycja każe idąc na wojnę malujemy twarze czerwonym barwnikiem rośliny achiote, tuż przed samym opuszczeniem naszej osady. Jako, że spotkanie jest ważne, każdy ubiera się w to, co ma najlepszego, co w warunkach selwowych łatwe nie jest, nawet świeżo wyprane ciuchy w tajemniczy sposób po chwili brudne są od błota i śmierdzą stęchlizną. Do Shaimi, bo tak się nazywa sąsiednia wioska płyniemy około 2 godziny łodziami w górę rzeki Copataza. Dla odmiany ludzie z sąsiedniej wioski mają twarze pomalowane na czarno. Spotkanie rozpoczyna się w wielkim domu bez ścian, z podłużnym palmowym dachem o owalnym kształcie osadzonym na drewnianych palach. Siadamy na ławkach w kręgu, trwa przywitanie, krążą kobiety z miskami chichy częstując wszystkich. Syn wodza zwraca się do nas pełnym godności głosem: „Señores Extranjeros”, czyli państwo obcokrajowcy. Dziś trwa tylko zabawa i ogólna prezentacja sił, o czym świadczy konfrontacyjna postawa pomalowanego na czarno i przystrojonego w pióropusz wodza Shaimi, który siedzi centralnie naprzeciw Louisa, dziadka Nantu zarządzającego wioską Irar. Twarde negocjacje zaczną się jutro. Jak na razie nie odczuwamy żadnych oznak wrogości. Rozbijamy namiot i zmęczeni kładziemy się spać.

Negocjacje…

Dawniej pewnie złapaliby za oszczepy, albo użyli strzałek, z grotem zanurzonym w śmiercionośnej truciźnie. Współczesna wojna wygląda inaczej – to walka na groźnie pomalowane twarze i argumenty. Przemawiać może każdy, krąg słucha i potakuje głowami lub prześmiewa mówcę. Z mowy ciała próbujemy wyczytać, jak się sprawy mają, chyba nie za dobrze, ale mamy się nie martwić. Póki nikt nie użyje słowa „wojna”, wszyscy są bezpieczni. W końcu głos zabiera Dona Mercedes, żona wodza Shaimi – jedyna kobieta, która zdecydowała się wystąpić. Widać, że bije z niej siła i pewność siebie, a mężczyźni, choć początkowo się podśmiewują, słuchają, zaczynają potakiwać. Mówi w języku Achuar, więc nie rozumiemy, o czym, ale mamy wrażenie, że właśnie ta przemowa stała się punktem zwrotnym.

Po godzinie roznoszony jest poczęstunek i ma się zacząć impreza, Irar uzyskało sporne ziemie, więc dwie społeczności mogą świętować i przypieczętować zawarty pokój. W tle muzyka tradycyjna, choć niestety z magnetofonu. Kobiety roznoszą ogromne zielone liście, kładąc je przed zebranymi siedzącymi na ławach wokół. Na nie kładą platany i maniok oraz miski z zupą o zawartości mięsnej. Mięso zróżnicowane, Ania ma więcej szczęścia i je kajmana, ja z niemałym zdumieniem oglądam twardą kupę ścięgien i żył obciągniętych skórą. To mięso jest z małpy, wyjaśnia Nantu. To zajebiście, tylko co ja mam tu ugryźć? Za chwilę próbuję kajmana z Ani michy, hm… zdecydowanie lepsza nuta smakowa. Nantu dokonuje oficjalnej prezentacji swojej żony i nas – już nie jesteśmy Señores Extranjeros, szef Shaimi, ogłasza nas przyjaciółmi wioski. Wreszcie też możemy używać aparatu, co Ania skrzętnie wykorzystuje. Gdy po cichu pytamy się, czy byłaby uczta, gdyby sporu nie udało się rozwiązać, dowiadujemy się, że nie i musielibyśmy brać nogi za pas, by jak najszybciej wyjść poza ich terytorium. Bo wojna na słowa, może łatwo zmienić się w wojnę prawdziwą. A w takich sytuacjach, gdy w selvie są ogniska konfliktu, to nie zagłębia się ani wojsko, ani policja, bo nikt sobie ich pomocy nie życzy, więc się ich eliminuje, aby nie przeszkadzali.

Od turysty do rodzica

Zabawa taneczna trwa w najlepsze, z trzaskającego magnetofonu dobiegają dźwięki cumbii. Na klepisku tańczą pary, żaden mężczyzna nie ma prawa dotykać kobiety, która nie jest jego żoną. Chcąc poprosić panią do tańca oprócz jej, należy też spytać o zgodę męża. Ala z Nantu wcześnie się położyli, więc Ania, jako jedyna blondynka cieszy się sporym powodzeniem. Przypatruję się tańczącym parom – zmęczone kobiety z chichą w ręku i z niemowlakiem w chuście lub pod pachą dreptają do muzyki z obojętną miną. Panowie coraz głośniejsi i z coraz bardziej chwiejnym krokiem. Zabawa trwa niemal do świtu. Nagle staje przed nami dziewczątko prowadzone przez jednego z synów Luisa i pyta Ani czy zostanie jej madrino. Jak nam tłumaczą, to wielki zaszczyt, zostać przybranym rodzicami i opiekunami. Co tu robić? Wojna dopiero co zakończyła się pokojem, pół wioski patrzy na nas wyczekująco, Cristian tłumaczy nam szybko co i jak. Godzimy się i w ten o to sposób mamy piękną, 13 letnią córkę o imieniu Marianna. Wymieniamy uściski dłoni z jej rodzicami, stając się tym samym częścią rodziny. Rano, zostajemy zaproszeni do bardzo skromnego domku na śniadanie, aby nas ugościć, rodzina poświęciła kurczaka. Po raz kolejny widzimy, jak ludzie, którzy mają tak niewiele, dzielą się tym, co mają najlepsze. Pytamy Marianny, co by chciała na zwyczajowy upominek – coś w kolorze żółtym do ubrania i kolorowy zeszyt. W selvie nawet marzenia dzieci są prostsze. Patrzę na biedny dom, gromadkę rodzeństwa, psa, który wygląda jak skóra i kości, kilka podskubanych kurczaków i jedne krzywe łóżko, w którym śpi rodzina i ściska mnie coś za serce. Ta rodzina potrzebuje wiele, a dziewczynka nieco zawstydzona mówi, że lubi żółty kolor, jeśli to nie problem. Rodzice dodają też, że zawsze będziemy mile widziani pod ich dachem.

Gdy zbieramy się z powrotem, żegna nas wódz, ze swą charyzmatyczną żoną, już nie jesteśmy Señores Extranjeros, tylko Ana y Pedro – przyjaciele Shaimi i drzwi są zawsze dla nas otwarte, jak dla części rodziny.

W sumie nie wiemy z czego to wynika, ale zauważyliśmy, że klimat lat 60tych i okolic ma szalone powodzenie w Kolumbii. Może dlatego, że ten czas, to ciemny okres w historii kraju, kiedy narodziły się ruchy lewicowe paramilitarne i rozpoczęła wojna domowa. Może to tęsknota za tym, by ten czas był inny, a może po prostu sprytny chwyt marketingowy, aby przyciągnąć turystów. Jeśli tak, to przyznaję, połknęliśmy haczyk i wynikiem tego jest ten wpis.

W Cartagenie nie brakuje knajp stylizowanych na starą Hawanę, jest i w klimacie ZSRR, w Bogocie powala ilość sklepów, restauracji i hosteli, gdzie street art miesza się z popartem, a w niedziele odbywa się szereg pchlich targów, gdzie kupisz spinki z pin-up girls, stare meble i podobizny Hendrixa, które wyglądają, jakby zajął się nimi Andy Warhol. Wreszcie w małych turystycznych miasteczkach dominują knajpy o retro wystroju, a w Salento po ulicach jeżdżą zabytkowe jeepy, zwane pieszczotliwie Willy, jest też Muzeum 1960. Do tego na wsiach nie zabraknie retro autobusów.

Zabawne sprzęty, plakaty z Coca Colą, winylowe płyty i zabytkowe motory przeniosły nas w inną epokę. Zobacz zdjęcia, może spotkasz tu tęsknoty swojej młodości.

W górę, w dół i po błocie…

Droga do Nabusimake nie jest łatwa. Po pierwsze, do samej wioski nie ma bezpośrednich autobusów, musieliśmy zanocować w pobliskim Pueblo Bello, a następnie wcześnie rano wstać, by załapać się na jedynego jeepa, który tam jechał. Znowu dało o sobie znać latynowskie poczucie czasu, miejscowi powiedzieli nam, że jeep jedzie koło 7 rano, ale lepiej już o 6 zarezerwować sobie miejsce. Zaspani, popędziliśmy do niepozornej oficyny, by wyruszyć o… 10. Droga, a raczej dojazd, bo ciężko to nazwać drogą, wił się między górami, przejechaliśmy przez kilka potoków, a nasz kierowca sprawnie omijał niekiedy półmetrowe szczeliny, wyżłobione przez deszcze. Generalnie bujało i trzęsło, a nasz jeep sprawnie pokonywał kolejne przeszkody. Wreszcie po 2 godzinach doturlaliśmy się do Nabusimake – malowniczej osady położonej w dolinie rzeki, wśród pastwisk i lasów.

Aparat niemile widziany

Zamieszkaliśmy u lokalnej gospodyni, która jednym tchem wymieniła nam zasady, mamy udać się do niejakiego Cabildo (ale nie mówi gdzie), nie wolno nago pływać w rzece, za wstęp do świętego miejsca się płaci, a góra gdzie narodziło się słońce jest tam (pokazuje ręką w bliżej nieokreślonym kierunku). Na koniec całego tego słowotoku, dodaje, że nie wolno robić zdjęć ludziom chyba, że się zgodzą, ani wewnątrz świętego miejsca Pueblito. Na pytanie dlaczego odpowiada, że kiedyś pozwalali na fotografowanie miejsca, aby ludzie mieli pamiątkę, a potem okazało się, że są w Internecie i „teraz cały świat poznał ich sekret”. Zabrzmiało to intrygująco i zarazem przybijająco. Zdjęć za wiele nie zrobimy, a społeczność okazała się bardzo nieufna. Jaki to sekret? Nie dowiedzieliśmy się, bo pani odpowiedziała wymijająco i pobiegła krzątać się koło domu.

Chwilę później pojawia się starszy jegomość i wypytuje nas, skąd jesteśmy, po co i dlaczego oraz czy mamy dużo pieniędzy, skoro podróżujemy, pada też pytanie o religię. Zazwyczaj w takich sytuacjach wystarcza, że mówimy oględnie, że Polska to kraj chrześcijański. Nie tym razem. Dowiadujemy się, że to niedobrze, bo jesteśmy z kraju inkwizycji i katolicyzm chce zniszczyć ich kulturę, mówi mężczyzna patrząc na nas podejrzliwym wzrokiem. O kurczę, nie tak sobie wyobrażaliśmy przełamywanie pierwszych lodów.

Konkwista w XX wieku.

Początkowo myśleliśmy, że pamięć Indian Arhuaco jest długa i sięga czasów kolonizacji, nic bardziej mylnego, okazuje się, że ich kultura mocno ucierpiała w XX wieku. Indianie Arhuaco, należą do tej samej grupy, co np. Indianie Kogi, których można spotkać w okolicach Santa Marta, przed kolonizacją schronili się w górach i tam kultywowali swoje tradycje. Gdy na początku XX wieku poprosili rząd o nauczycieli, aby nauczyli ich pisać i czytać, w odpowiedzi dostali zakon Kapucynów, który zabronił im kultywować dawne tradycje, bronił dostępu do wiedzy o ich kulturze, posunęli się nawet do izolowania dzieci od ich rodzin, aby wychowywać je w zgodzie z własnymi przekonaniami. To jednak nie był kres działań państwowych wymierzonych przeciwko Arhuacom. W latach 40tych rząd odebrał im najlepsze tereny, stawiając tam farmę państwową, co doprowadziło do rebelii. W latach 60 tych bez konsultacji społecznych, postawiono antenę telewizyjną, na szczycie góry, którą Indianie uważają za świętą. Wreszcie w latach 70tych wielki biznes narkotykowy zaczął się rozwijać w Sierra Nevada, jednocześnie w kraju trwał konflikt zbrojny, który postawił w Indian w krzyżowym ogniu ścierania się dwóch frakcji – wielu zapłaciło za to życiem. I choć Kapucynów wygnano w 1983 roku, choć Arhuaco mają swoją konfederację, przestaje nas dziwić, że nie ufają obcym.

Kobiety z szydełkiem, mężczyźni z poporo.

Życie wiejskie płynie leniwie, od rana naszą drogą ciągną biało ubrani ludzie, jedni pędzą owce, inni z motykami i kijami udają się na pole, dzieciaki zmierzają do szkoły. Krótko po świcie praca wre, tu kładą strzechę na jednym z domów, tam z motykami pracują na polu. A niewysokie kobiety, gdzie by się nie udawały, to maszerując nie zapominają o szydełkowaniu toreb przeznaczonych na sprzedaż. Większość odpowiada na nasze pozdrowienia, czasem ktoś się uśmiechnie, czasem wypyta skąd jesteśmy i czy mamy dużo pieniędzy albo poprosi o papierosa. Zdjęć Wam niestety nie pokażemy, raz, że postanowiliśmy uszanować panujące tu zasady, dwa, że Arhuacowie mają jakiś szósty zmysł i gdy już się wahałam, czy nie zrobić zdjęcia po cichu, to dana osoba się odwracała.Mężczyźni natomiast noszą drewniane poporo, czyli naczynie w którym mieszają liście koki z wapnem, po czym papkę żują. Jak powiedział nam jeden z młodzieńców, jest to jego „duchowa żona”, jednak więcej na temat roli liści koki w ich kulturze nie dowiedzieliśmy się. Widać, kolejny temat tabu, przynajmniej dla nas – białych, wszędobylskich przyjezdnych.

Centrum świata i mur nie do przebicia

Sierra Nevada de Santa Marta, to według Indian centrum świata, a samo Nabusimake jest uznawane za stolicę. W centrum wioski znajduje się święte miejsce Pueblito, które wygląda jak niewielka osada z kamiennymi domami krytymi strzechą i brukowanymi ulicami, całość okala niski mur, który dla nas okazał się granicą trudną do przekroczenia. Teoretycznie miejsce to jest dostępne dla zwiedzających i można mieć kontakt z jej mieszkańcami, w praktyce okazało się to dosyć dziwnym i pełnym niedomówień doświadczeniem.

Liczyliśmy, że spotkamy tam Cabildo, czyli szefa, jakiś mężczyzna przy wejściu długo nie chciał nas wpuścić, w końcu zainkasował opłatę, mówiąc, że możemy iść tylko jedną ulicą, nie zaglądać do domów i nie robić zdjęć, po czym się ulotnił. Ledwo nasze stopy dotknęły świętej ziemi, momentalnie pojawiła się kobieta z pytaniem czy mamy pozwolenie? O co chodzi? Przecież stała obok jak pytaliśmy o wejście, słyszała całą rozmowę. Okazało się, że to nie był Cabildo, a gdzie jest, tego niestety ani kobieta, ani nikt ze spotkanych mieszkańców nie chciał nam zdradzić. Poczuliśmy się jak totalni intruzi, a wszelkie próby dopytania o zwyczaje i religię, napotykały ponury upór i milczenie. Czując, że atmosfera się zagęszcza opuściliśmy teren Pueblito i zaniechaliśmy wypytywania mieszkańców.

Kontakt po indiańsku

Czy to znaczy, że do końca pobytu nie odezwaliśmy się do nikogo ani słowem? Nie! Społeczność Nabusimake przejawiała inicjatywę, ale na swoich warunkach i spotkaliśmy nietypowe zachowania. Jeden mężczyzna codziennie nas odwiedzał, zadając wciąż te same pytania (np. skąd jesteśmy, ile mamy pieniędzy i kiedy wyjeżdżamy), po czym częstował się papierosem i kawą, pytał też czy nie dalibyśmy mu prezentu. Z kolei starszy pan, którego podejrzewamy o bycie Cabildo, zagadnął Piotra na spacerze, co przybrało dość kuriozalny wymiar. Jako, że byłem w towarzystwie dwóch kobiet, pan szybko przeszedł do rzeczy, pytając, która z nich jest moją żoną i w momencie, gdy uzyskał odpowiedź, stwierdził ex catedra, że nasza koleżanka jest wolna i postanowił zrobić wrażenie. Od początku zaczął z grubej rury, mówiąc, że jest szefem, ma 12 dzieci, 46 wnuków i dobrze prosperującą farmę z licznymi zwierzętami. Jego wypowiedź pełna animuszu wprawiła mnie w zdziwienie, „niezły PR” – pomyślałem. Nasz rozmówca po dość wyczerpującej autoprezentacji wyciągnął  z uśmiechem plastikową butelkę, mówiąc: „Napij się wodnej kawy”, wiedząc, że poczęstunku u indian się nie odmawia, wziąłem łyka… I po chwili niemal zakrztusiłem się jakimś bimbrem. Jegomość się roześmiał i życzył miłego dnia. W ten sposób zakończyła się nasza przygoda ze zwyczajami Arhuaca, może więc opuścimy kurtynę milczenia na kwestie kultury.

Czy byliśmy intruzami?

Po paru dniach zbierając się do wyjazdu, w głowie tłukły nam się pytania, czy dobrze, że tam pojechaliśmy, czy Indianie życzą sobie w ogóle obcych turystów, jak wyglądają dawne obrządki, które wciąż są tu kultywowane. Jakby nie patrzeć w tym aspekcie napotkaliśmy mury milczenia, co było dla nas smutnym doświadczeniem, po wcześniejszych kontaktach z Indianami Kuna, które cechowała duża otwartość i życzliwość. Do dziś nie wiemy jakimi intencjami i celami kierują się członkowie tej społeczności, jeśli chodzi o zwiedzających. Czy pójście w stronę turystyki stało się smutną koniecznością, żeby podratować rodzinne budżety, czy zależy im na tym, żeby zwrócić uwagę na niezależność i zwyczaje swojej kultury? A może wszystko to, co wydarzyło się w ostatnim stuleciu zbudowało mur milczenia i nieufności, który trudno skruszyć?

Niesamowity upał sprawia, że wszystkie uroczystości dzieją się w nocy, gdy z nieba nie leje się żar. Na ulicach można kupić pamiątki i dewocjonalnia oraz farbowane kurczaczki, wieczorem odbywają się występy i procesje – podobno najlepsze w całej Kolumbii, młodzież i dzieciaki na ulicach przygotowuje dywany z kwiatów i kolorowych piasków lub kredy. Obchody różnią się nieco od tego, co znamy z Polski – rano w Wielki Czwartek wolontariusze przygotowują ołtarze z figurami, ukazujące życie Jezusa. Latynowscy turyści bez skrępowania ustawiają się przy rzeźbach z naturalnymi włosami i odzianymi w ubrania, aby cyknąć pamiątkową fotkę. Wieczorna procesja trwa wiele godzin – bynajmniej nie dlatego, że jest taka wielka, ale dlatego, że porusza się niesamowicie powoli, robiąc przerwy na napoje chłodzące i przekąski. Podobnie jest w Wielki Piątek. W całym tym zamieszaniu podziwiamy odzianych w długie suknie wolontariuszy, którzy niosą figury w tym upale.

To co nas zaskoczyło, to sposób przeżywania tych świąt, spodziewaliśmy się czegoś innego, większej ekspresji, nie wiem… Tymczasem dla wielu obecnych osób jest to raczej okazja, by porobić zdjęcia (najlepiej z sobą samym na tle procesji lub figur), poprzechadzać się uliczkami tego uroczego miasteczka i podjeść sobie w jednej z licznych jadłodajni i restauracji na świeżym powietrzu. Na pytanie jak świętują Wielką Sobotę i Niedzielę masa ludzi powiedziała, że odpoczywa się, pije, tańczy lub idzie na plażę. I w zasadzie jedyna refleksja jaką mamy to, że nie było warto tłuc się taki kawał drogi w upale, aby to wszystko zobaczyć i że to chyba taki „must see” dla turystów z krajów, gdzie nie dominuje religia katolicka.

I tylko farbowanych kurczaków żal…

Autonomia

Już sam fakt posiadania przez nich niezależnego od rządu Panamy państwa i  niepłacenia podatków obudził spory dreszczyk emocji w mojej duszy starego buntownika. Żadnych rezerwatów i ochłapów rządowych jak w Stanach tylko wolny handel i gospodarka oraz życie po swojemu. To zasługuje na uwagę. Podatek płacą biali wkraczający na ich teren celem zwiedzania albo przejazdu, choć nie wiem sam jak to się stało, ale od nas nie zainkasowano tejże opłaty. Wszystko wygląda jak przejazd za granice do innego państwa. Tu prawo stanowią Indianie – nikt obcy nie może kupić ziemi, a wszystkie sklepiki, hotele i motorówki stanowią biznes lokalny. Tu możesz zostać poproszony o ubranie się, jeśli skąpy plażowy ubiór, uraża tradycyjną społeczność. Jesteś tu gościem i jako taki musisz przestrzegać panujących reguł, a te zmieniają się w zależności od społeczności – każda z wysp ma swojego przywódcę i pomocników, którzy rozstrzygają spory i czuwają nad życiem społeczności.

Obszar archipelagu San Blas to niemal 400  wysp ciągnących się wzdłuż wybrzeża Panamy aż po granice z Kolumbią. Maja one charakter turystyczny z pięknymi plażami i drewnianymi cabanias oraz knajpkami, są też wyspy z gęsto zabudowanymi wioskami oraz nie zamieszkałe przez nikogo, służące do uprawy kokosów. Owoc ten poza turystyką jest podstawą tutejszej gospodarki.

Można je wymienić za cukier czy plastikowe krzesła lub sprzedać kolumbijskim statkom. Tutejsza ludność zajmuję się przeważnie rybołówstwem, uprawą warzyw i owoców, wyrobem rękodzieła oraz transportem i turystyką. To, czego nie mogą sami wytworzyć, kupują z kolumbijskich statków handlowych lub wymieniają za kokosy. I tak widzieliśmy, jak panie z dużym zaangażowaniem oglądały kolorowe majtki i koszulki dziecięce, młodzież płyty z filmami i muzyką.

Wieczna rewolucja

Niezależność Kunów datuje się od wieków i była utrwalana przez cztery różne rewolucje mające miejsce w historii tegoż ludu. Pierwsza z nich opisywana ma charakter mitu i opowiada o buncie ludu przeciwko Pilarowi, który był aniołem czy bóstwem coś na podobieństwo chrześcijańskiego Lucyfera. Tenże zbuntowany anioł  został zwalczony przez  wojowników Kuna. Kolejna rewolta wymierzona była przeciwko plemionom ludożerców zamieszkującym dżungle Darien. W późniejszych czasach  Kunowie skutecznie przeciwstawili się hiszpańskim najeźdźcom, a także rządowi Panamy. Rewolucję 1925 roku upamiętniają liczne murale czy tablice niemal w każdej miejscowości.  Świetni wojownicy i żeglarze przez wieki swoja wolność ugruntowali w ogniu walki nie ulegając wpływom konkwisty i chrześcijaństwa. Jak dla mnie to jawią mi się jako tacy wikingowie Karaibów.

Bóg Ojciec i Matka Ziemia

Dziś pewna grupa praktykuje różne religie chrześcijańskie (katolicką i ewangelicką), ale reszta pozostała przy tradycyjnej wierze i obyczajach co zgadza się z maksymą wypisaną na tablicy muzeum w Carti:  „Lud , który gubi swą tradycje traci swoja duszę”. Według nich Bóg występuje w postaci mężczyzny i kobiety pełniących rolę  ojca i matki dla wszystkich ludzi. Oboje mają do pomocy inne pomniejsze bóstwa przyjmujące postacie żywiołów natury i pełniące rolę doradców. Aczkolwiek nawet ludność, która przejęła nowe religie, wciąż praktykuje dawne obyczaje. W każdej społeczności znajduje się Casa de Congreso, czyli budynek, który łączy w sobie wiele funkcji – tu odbywają się rady starszych, tu przybywa gawędziarz i wyśpiewuje historie i tradycje Kuna Yala, tu odbywają się dawne uroczystości. W społecznościach wciąż obecni są uzdrowiciele, czyli szamani, którzy, znają moc tutejszych roślin i ziół, przyrządzają leki, prosząc duchy, aby pomogły im dobrze postawić diagnozę.

Festiwal kobiecości

Tradycyjna społeczność np. w Caledonii kieruje się w życiu codziennym dosyć surowymi normami obyczajowymi. Przykładowo kobiety nie mogą tu palić i pić alkoholu oraz są zobligowane do noszenia tradycyjnych a jednocześnie jakże pięknych strojów. Ponadto Kunowie nie mogą brać ślubów poza swoją grupą etniczną. Na ulicach Caledoni czy Carti nie widać nastolatków przechadzających się trzymając się za ręce.

Jest to zakazane aż do momentu ślubu. Ślub mogą brać w wieku 15 ,18 lub 20 lat i jest to zależne od tego jaką granice dana społeczność różnych wiosek ustala dla siebie. W bardziej tradycyjnych społecznościach 15 letnie dziewczyny są już matkami. Tradycja każe też, by po osiągnięciu dojrzałości kobieta nosiła strój tradycyjny, czyli kwiecistą bluzkę z wyszywanymi aplikacjami, spódnicę oraz bransoletki na rękach i nogach, wtedy też obcina się włosy i aż do śmierci kobieta chodzi krótko obstrzyżona.

Dla kobiet zarezerwowane są też fiesty. Gdy rodzi się dziewczynka, rodzice przygotowują wielką ucztę na której świętuje cała wioska, czasem trwa to kilka dni. Pije się wtedy napój ze sfermentowanej kukurydzy zwany Chicha, a dziewczynce przebija się uszy (a niekiedy także nos) i zakłada kolczyki. Fakt pierwszej menstruacji u kobiet i czynności z nią związanych ma charakter swoistych obrzędów przejścia. Dziewczyna przez ten czas wraz z matka i babcia zamieszkuje w specjalnym szałasie z liści palmowych gdzie opiekują się nią i wprowadzają ją w role kobiety. Przez kilka dni składają wizytę sąsiadki, które obmywają młodą dziewczyną. Po czym na koniec malują jej ciało czarna farba, co symbolizuje przejście w stan kobiecości. Wtedy señorita może wyjść na ulice i pokazać się ludziom, w innych społecznościach w tym okresie dziewczynka obcina włosy lub zakłada tradycyjny strój kobiecy. Kolejną okazją, jest wyjście za mąż – w niektórych społecznościach także przygotowuje się fiestę z tej okazji, wraz z chichą i tańcami, jednak reguły zabawy są surowe – panie siedzą osobno, a podczas tańca dziewczęta i chłopcy nie tańczą razem – nawet jeśli są świeżo poślubionymi małżonkami.

Całe życie w hamaku

Małe, trzcinowe domki zamieszkuje niekiedy kilkanaście osób, należących do trzech lub czterech generacji rodziny. Chatki są skromnie urządzone, to samo pomieszczenie może służyć za kuchnię, jadalnię i sypialnię. Niekiedy miejsce do spania i miejsce do przyrządzania jedzenia rozdziela się tworząc przy tym męską i kobiecą część domu. W domkach jest mało przestrzeni, więc na noc rozkłada się hamaki. Jednak hamak to nie tylko miejsce relaksu, ale często miejsce tradycyjnych obrzędów.

To w hamaku, dorastająca dziewczynka przeżywa swoją pierwszą miesiączkę, w hamaku szaman kładzie chorego, którego ma uzdrowić, dawniej też śluby zawierane były w hamakach, gdzie przez całą wioskę przenoszono panią i pana młodego – ten zwyczaj już zniknął, ale wciąż obowiązuje przy pogrzebach. Zmarłego transportuje się z wyspy na stały ląd i tam grzebie się ciało w hamaku w czterometrowym dole, zostawia się też w grobie naczynia i różne drobiazgi.

Kuna w XXI wieku

Czy ten świat kiedyś zniknie nasuwa się pytanie, czy przyjdzie dzień, gdy młode kobiety, będą nosić minispódniczki i zmieniać swój status na fejsbooku, czy tradycyjne łóżka i telewizor, zastąpią hamak i szum wiatru? To już się powoli dzieje. Carti, która odwiedzana jest przez turystów i położona blisko drogi dojazdowej zmienia się. Jest internet, młodzież zachowuje się bardziej swobodnie, dziewczęta później zostają matkami, a część kobiet nosi zwykłe ubrania. W kolumbijskim Cayman Nuevo, panie już nie noszą bransoletek na nogach, bo jak nam powiedziały, za dużo roboty z wiązaniem. Wciąż są tradycyjne wysepki, położone z dala od dróg, ale i tam przychodzi nowe.

W Caledonii używanie narkotyków wiąże się z surową karą pieniężną, a nawet z wygnaniem na pewien czas ze społeczności, ale w przygranicznym Carreto, młodzież mówi nam, że trawka jest bardzo popularną używką, tylko, że robi się to po cichu. Chłopaki na boisku słuchają hiszpańskojęzycznego hip hopu, a gdy przybywa helikopter do centrum zdrowia, to część ludzi, kręci lądowanie swoimi smartfonami. Tak, nie ma sygnału telefonii, ale są smartfony i telefony satelitarne w centrum każdej wioski. Może kiedyś to się zmieni, my jednak mamy nadzieję, że zachodnia kultura nie zabije indiańskiej duszy.

My jednak wierzymy w młode pokolenie

Zobacz więcej zdjęć w powyższej galerii!

Powleczony skórą bęben monotonnie zaczyna wybijać rytm, po chwili dołączają dwa następne, rytm przyspiesza. Tuż obok nas rozlega się głęboki, kobiecy alt, śpiewający tęskną melodię. Wokół nas rozbrzmiewają kolejne głosy, a kolorowo ubrane Murzynki kiwają się w rytm muzyki. Do bębnów dołączają grzechotki, a pierwsi tancerze wskakują na parkiet, a raczej na piasek, bo impreza rozgrywa się na plaży. Dłonie zręcznie wystukują rytm na bębnach, dredziarz z grzechotkami się rozkręca i muzyka przyspiesza, jest coraz bardziej żywiołowa, energetyczna. Dziewczyny i kobiety zmysłowo kręcą biodrami, falując w ekstatycznym rytmie Punty.

W barwnie roztańczonym  tłumie widać, radośnie biegające dziewczynki, ubrane w kolorowe sukienki oraz  klaszczących mężczyzn, typowych rasta roots w dredach, jak i tych wyglądających trochę mniej malowniczo.  Są tu raczej w  mniejszości pośród wszystkich kolorów tęczy, tworzących tą barwną karaibską mozaikę. Po chwili, cała wioska już tańczy. A transujący dźwięk bębna będzie słychać aż do późnej nocy. Plażowe garkuchnie serwują lokalne specjały (ryba z bananami w sosie kokosowym) i napoje, wśród których przeważa Belikin- browar produkcji belizeńskiej.

Nie ma to jak być we właściwym miejscu o właściwym czasie. 19 listopada w Belize obchodzony jest Garifuna Settelment Day, czyli dzień upamiętniający osadzenie się na wybrzeżu ludu Garifuna. Takiej okazji przegapić nie mogliśmy, ale po kolei.

Garifuna, to inaczej zwani „Czarni Karibowie” – grupa etniczna powstała na skutek wymieszania się murzyńskich niewolników z Afryki, Arawaków oraz tubylczej ludności Karaibów. W 1635 roku dwa hiszpańskie statki wiozące niewolników z Afryki zatonęły, cudem uratowani rozbitkowie osiedlili się na Małych Antylach, mieszając z lokalną ludnością. Gdy wyspę w połowie XVIII wieku przejęli Anglicy, próbowali ponownie zniewolić ciemnoskórą ludność, co wywołało wojnę. Po blisko 40 latach konfliktu, podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Czarni Karibowie zostali deportowani na wyspę Rotan (obecnie Honduras). Stamtąd żeglowali dalej poszukując nowych miejsc do osiedlenia się – dziś można ich spotkać na karaibskim wybrzeżu od Belize aż po Nikaraguę. Lata kolonizacji, prób zmuszenia do pracy niewolniczej nie zdołały zniszczyć ich kultury. Ten dumny i wolny lud przetrwał. Posługuje się własnym językiem, będącym mieszanką francuskiego, hiszpańskiego, angielskiego i grupy języków afrykańskich. Kultywują grę na tradycyjnych instrumentach, a w każdej ich osadzie można spotkać szkoły gry na bębnie.

Można powiedzieć bez ogródek, że wymiatają konkretnie, tylko pozazdrościć poczucia rytmu, luzu i smykałki do muzyki. Choć oficjalnie są chrześcijanami, wielu z nich łączy katolicyzm lub protestantyzm z dawnymi wierzeniami afrykańskimi. Dlatego też msza w wiosce odbywa się także przy akompaniamencie bębnów i tradycyjnych instrumentów, w atmosferze przesyconej radością i przyjaźnią.

Prywatnie sprawiają wrażenie najbardziej wyluzowanej, uśmiechniętej i radosnej grupy etnicznej, jaką spotkaliśmy podczas naszej podróży. Gdy włóczymy się po ulicach Dangrigi w poszukiwaniu noclegu, przybijają piątkę i cieszą się, że przyjechaliśmy zobaczyć jak świętują. Pomagają w szukaniu noclegu, gdy okazuje się, że wszystko co możliwe dawno zostało już zabukowane, odsyłają nas do Hopkins. A tu.. jesteśmy już tydzień i cały czas, gdy przechodzimy ulicą, witają nas radośnie, życząc miłego pobytu i zagadując. Poczucie luzu udziela się i nam, a kawałek Garifuny zabierzemy ze sobą… na głowie

Zobacz więcej zdjęć w galerii!

W Meksyku święto oficjalnie trwa trzy dni i zaczyna się 31 października, aczkolwiek uroczystości z tym związane zaczynają się wcześniej. W tradycjach rdzennych mieszkańców, czas ten przypadał nieco wcześniej i obchody trwały niekiedy cały miesiąc. Do dnia dzisiejszego ten zwyczaj zachował się wśród tradycyjnie żyjących Indian.

30 października w nocy wracają dusze osób, które zginęły śmiercią nagłą lub samobójczą, dla nich ołtarze szykuje się na progu domostwa i nie zaprasza do środka, panuje przesąd, że duchy te są gwałtowne, niepogodzone ze śmiercią i zazdroszczą żyjącym, więc mogą być dla nich niebezpieczne. Mile widziane są natomiast dusze zmarłych, które odwiedzają swoich bliskich w nocy 31 października – czyli zmarłe dzieci (zwane Aniołkami), gdy odejdą następnego dnia, powracają dusze dorosłych. W tym celu szykuje się przepiękne ołtarze, ozdobione pomarańczowymi aksamitkami (turkami). Kwiaty były uprawiane przez Azteków; wierzono, że roślina ta ma moc doprowadzenia zmarłych do ołtarza na ich cześć.

Dla pewności, aby nieszczęśnik nie zabłądził, pali się też świece i kadzidła. Na zmarłych bliskich czekają różne przysmaki. Dla najmłodszych przygotowano tradycyjne dania: tortille, kurczaka, tamale oraz słodycze – chlebki w kształcie kości i fantazyjnie wykonane czaszki z cukru, czekolady lub orzeszków. Czekają też na nich ulubione zabawki, baloniki i wesołe figurki z tektury. Dla dorosłych menu zostało rozszerzone o piwo, mezcal, tequilę i papierosy. Gdy 2 listopada, posiliwszy się, duchy odchodzą, domownicy mogą zjeść zawartość suto zastawionego ołtarza.

Rodziny odwiedzają cmentarze w nocy. Siedzą po kilka, kilkanaście osób, śmieją się, rozmawiają, posilają się i zapijają tequilą – nie zapominając przy tym, że i zmarłemu coś się należy. Może się zdarzyć, że się załapiesz na kolejkę, bo bardziej wylewni, oprócz wylewania trunków na groby, też proponują  turystom.

A wszystko to przy akompaniamencie skocznie lub rzewnie grających mariachich. Pięknie przystrojone groby urzekają paletą barw, kwiecia i różnorakich groteskowych elementów. Można zobaczyć pomarańczowe dynie, umieszczone na ramionach krzyża, cukrowe czaszki lub figurki kościotrupów. Tuż za bramą cmentarza stoi wesołe miasteczko czynne do późnej nocy, masa garkuchni, stoisk z kwiatami i zniczami, a nawet strzelnice.

A co się dzieje poza cmentarzem? Śmierć we współczesnej zachodniej kulturze jest mam wrażenie tematem tabu – nie umiemy o niej rozmawiać, boimy się myśleć, wypieramy rzeczy związane ze starzeniem się i przemijaniem. W Meksyku, śmierć i życie to tematy nierozłączne, jeden nie istnieje bez drugiego, a sam motyw kostuchy, jest jednym z popularniejszych w sztuce ludowej. Zresztą co ja gadam! Nie kostucha, a elegancka dama, ubrana zgodnie z XIX wieczną modą, w piórkowym boa i kapeluszu przybranym kwiatami. Poznajcie Catrinę Calaverę – meksykańskie Święto Zmarłych nie może bez niej istnieć, a ją samą można spotkać na ulicach, w sklepach i restauracjach przez cały rok.

Na dobre w kanon wyobrażeń meksykańskich weszła na początku XX wieku, za sprawą grafika Joségo Guadalupe Posady. Dziś możemy spotkać ją w różnych aranżacjach damskich i męskich. Gdy rozmawialiśmy z jednym Meksykaninem powiedział o Catrinie: „Wiesz czemu ona się uśmiecha? Ona mówi do nas >> Baw się, jedz i kochaj, tańcz, a kiedyś ja przyjdę po Ciebie i razem zatańczymy, więc ciesz się życiem, póki masz czas<<”.

Wyraźnie widać, że Meksykanie wzięli to sobie do serca. Korowody poprzebieranych ludzi i towarzyszące im orkiestry defilują po ulicach od kilku dni. Są wszędzie, nawet na środku skrzyżowania, a stojące w korku samochody co jakiś czas trąbią.

Dzieci oraz dorośli, poprzebierani za wampiry czy kościotrupy i wymalowani na twarzach tańczą, skaczą, śmieją się i pozują do zdjęć. Najmłodsi zbierają cukierki lub pieniądze, co przypomina nieco amerykańskie Halloween. Gdy w nocy obserwujemy, jak świetnie się bawią, to mamy poczucie, że średniowieczny Dance Macabre nabrał nowego znaczenia. Tu to jeden wielki, żywiołowy festiwal życia, bez miejsca na smutek czy nostalgię. W całym tym zamieszaniu obserwujemy jeszcze procesję ku czci Dziewicy Różańcowej (31.10) i ślub katolicki (1.11). Widać Dzień Zmarłych nie przeszkadza w weselu, kto wie, może przodkowie, wpadną na kielicha z zaświatów, by wypić toast za młodych. Jakby tego wszystkiego było mało, to w całej Oaxace organizowane są koncerty, wystawy i mappingi na kościołach.

Podczas ulicznych pogaduszek mówimy, że w Polsce jest inaczej, że to dzień raczej smutny i nostalgiczny, a nasza rozmówczyni patrzy  z niedowierzaniem i nieco zgorszona odpowiada: „Ależ tak nie można! Przecież oni wracają w tym dniu, specjalnie po to, by nas spotkać. Oni chcą wiedzieć, że jesteście szczęśliwi”.

Jesteśmy szczęśliwi i zachwyceni, że było nam dane uczestniczyć w tym święcie. Przy okazji mamy apel: Przywróćmy w Polsce Dziady!

Zobacz, jak to się robi w Meksyku! Zapraszamy do galerii:

Meksykański stan Chiapas uchodzi za najbardziej „indiański”. Majowie kultywują swoje dawne obrzędy, bez skrępowania mieszając je z religią katolicką oraz tradycją zapotecką i aztecką. San Cristobal de las Casas to kolejne miasto kolonialne na naszej drodze, które bardzo nam się spodobało. Zafascynowało nas Muzeum Medycyny Majów, które znajduje się w tym mieście i dzięki temu dowiedzieliśmy się masy ciekawych rzeczy, związanych z tradycyjnymi obrządkami. Wisienką na torcie była natomiast wizyta w Chamuli.

Może zdarzyć się tak, że pola nie obrodzą, we wsi narasta konflikt, a człeka poczciwego połamało w kościach lub dokucza mu jakaś straszliwa grypa. Bez lęku, Majowie mają i na to rozwiązania. Medycyna tradycyjna to kombinacja wiary zarówno dawnej, jak i katolickiej z mieszaniną ziół. Człowiek ujmowany jest holistycznie, nie zapominając przy tym, że jest częścią natury i świata nadprzyrodzonego. Bogowie, święci i aniołowie wspierają uzdrowicieli i tylko przy ich łasce możliwe jest uzdrowienie, pacjentowi podaje się też odpowiednie maści, zioła, napary – głównie pochodzenia roślinnego, choć mogą zdarzyć się też zwierzęta lub minerały. Stosowanie każdego specyfiku ma różne ograniczenia, przy jednych nie można jeść mięsa, przy innych pić alkoholu lub kawy. A uzdrowienie jednostki nie powinno naruszać sił w przyrodzie. Zawsze pali się świece czy to w domu chorego czy w kościele czy na polu kukurydzy, ich liczba i kolor zależy od intencji. I tak na przykład dla wyleczenia lęku wystarczą raptem: 2 małe złote świeczki i jedna biała (zobaczcie jak niski koszt w porównaniu z psychoterapią!), na gorączki, bóle głowy, biegunki i inne choróbska zaleca się: po 13 świeczek białych, żółtych, czerwonych i złotych, a na dobre zbiory kukurydzy 13 złotych.

Jest pięć głównych typów uzdrowicieli. Jak się dowiadujemy, nie używa się obecnie słowa szaman, bo to jest trochę jak czarownik lub wiedźma, to są curanderos. Ich specjalizacje to: badacz pulsu, badacz kości, herborysta, modlący się na świętych wzgórzach oraz opisana wcześniej akuszerka. Pierwsze cztery są dostępne dla obu płci, w porodach i dolegliwościach kobiecych mogą specjalizować się jedynie kobiety.

Zielarze, niczym dawni mnisi, mają swoje ogrody lub poszukują potrzebnych im roślin w lasach i na łąkach. Zawsze przed ścięciem lub zebraniem odpowiednich części takich jak kwiaty, czy liście modlą się, proszą roślinę, by im przebaczyła, że ją osłabiają. Niekiedy też modlą się przed zbiorem w intencji osoby, dla której ma być przygotowane lekarstwo. Wiedzą, które rośliny zbierać o świcie, a które w nocy – czas i sposób zebrania będzie miał znaczenie dla mocy lekarstwa, ważne jest też, żeby samej roślinie jak najmniej zaszkodzić, by się mogła szybko zregenerować.

Modlący się na wzgórzach dokonują obrzędów kilka razy w roku – ich prośby i modlitwy dotyczą całej społeczności, na przykład, gdy jest kryzys lub konflikt we wspólnocie, poczucie zagrożenia, lęk przed nieurodzajem.  Natomiast badacze pulsu i kości pełnią rolę lekarza internisty, zajmując się swoimi pacjentami. Ich specjalizacja jest bardzo szeroka od biegunki i gorączki, aż do lęków i uroku rzuconego przez złe i zawistne spojrzenie. Wtedy, moi drodzy, bez czarnej kury się nie obędzie, bo jak wiadomo, tylko ona jest w stanie przyjąć na siebie niszczycielską siłę złego spojrzenia.

Tyle o teorii, a jak to wygląda w praktyce? Świetną okazją do zobaczenia rytuałów na własne oczy jest wizyta w kościele pw. Św. Jana w Chamuli (niestety robienie zdjęć wewnątrz jest surowo zabronione). Za kolorowym portalem świątyni znajduje się inny świat. Cała podłoga wysypana jest igliwiem, święci w gablotkach i wyszykowani jak na Sylwestra stoją wzdłuż ścian, a na podłogach siedzą całe rodziny i przy pomocy uzdrowicieli odprawiają rytuały. Palą świeczki i kadzidła, bo to jest pokarm dla Bogów, podobnie zresztą jak kwiaty, które składają przy ołtarzach. Wiadomo, że istoty nadprzyrodzone, na głodnego nie pomagają. Uzdrowiciel wzywa wszystkich świętych, aniołów i dawnych bogów, by pomogli mu wygnać chorobę z ciała nieszczęśnika. Podłogę będzie polewał trunkiem el posh (wysokoprocentowy), jako dar dla niebios, skropi nim też chorego. Pacjent powinien też wypić troszkę napoju gazowanego, np. produkty koncernu Coca Coli, bo bąbelki mają w sobie moc przeganiania złego, co dręczy chorobą. Colę również można polać na posadzkę. Wszystkiemu temu towarzyszą modły w niezrozumiałym dla nas języku, kojarzy się to trochę z zamawianiem choroby przez szeptuchę. Uzdrowiciel będzie wypowiadał imię danej osoby, prosząc bogów i świętych o łaskę dla niej. Bywa, że jeden rytuał wędruje po kościele, powtarzając wciąż te same czynności przy różnych świętych. Gdy sprawa jest poważna, świeczki, zioła i kwiaty nie wystarczą. W tym celu bierze się kurę, którą najpierw zatacza się kręgi wokół ciała chorego, a potem, gdy nieszczęsna przejmie chorobę, to ukręca się jej łepek. Truchła należy się pozbyć, by choroba nie wróciła do domu. Taki mały, rytualny mord w kościele oficjalnie katolickim. Podobno proboszcz Jezuita (zakon stworzony do walki z kontrreformacją i wspierający inkwizycję) nie ma nic przeciwko temu i swoje obrzędy odprawia w niedzielę, a uzdrowiciele mają do dyspozycji pozostałe dni tygodnia. To się nazywa życie w tolerancji i poszanowaniu tradycji.

Rozochoceni po wizycie w muzeum i kościele w Chamuli, postanowiliśmy sprawdzić na własnej skórze jak to jest. W Chamuli poprosiliśmy o kontakt z uzdrowicielem, zaproponowano nam pewną kobietę. Niemłoda niewiasta była nieco pulchna, ubrana tradycyjnie i miała przyjazny uśmiech oraz łagodną twarz. Specjalizacja: badaczka pulsu, cel wizyty: oczyszczenie. Ujęła Piotra za rękę i wyczuła, że Anię też należy poddać zabiegowi, gdyż jak to określiła: „mąż to najlepszy przyjaciel i towarzysz”. Gdy już wybadała co i jak, dała każdemu zestaw świec o różnych kolorach i poleciła zapalić. Klęczeliśmy przed ołtarzem z wizerunkami świętych, krzyżami i kwiatami, zgodnie z poleceniem podpalając kolejne świeczki zaczynając od białych. A szamanka recytowała niczym mantry swoje modły, co rusz powtarzając nasze imiona i badając nasze pulsy, aby sprawdzić, czy rytuał przebiega pomyślnie. Chyba nie jest z nami tak źle, bo żadna kura nie straciła przez nas życia. Trwało to jakieś pół godziny, a ona przyzywała coraz to nowsze moce, w ciele poczuliśmy, że krew nam szybciej krąży, ale nie wiemy, czy to za sprawą aniołów i bogów czy innych zastępów nadprzyrodzonych, czy po prostu z emocji wywołanych klimatem tego tajemniczego miejsca. Pod koniec z zadowoleniem zbadała raz jeszcze puls i zapytała czy chcemy el posh, a po polsku bimbru, nie miała problemów z naszą odmową, pogawędziliśmy chwilę i na koniec ofiara dla bogów w formie papierowej z nominałem.

Podsumowanie Piotra: wizyta potwierdziła brak poważniejszych dolegliwości, bez spektakularnych zmian mentalnych, aczkolwiek sporo radości, że spełniło się jedno z moich marzeń dotyczących wejścia w ten świat i jego eksplorowania.

Podsumowanie Ani: bardzo to wszystko ciekawe, rytuał oczyścił nieco nasz portfel, a mnie? Nie wiem, ale mam się dobrze.

Zobacz więcej zdjęć z San Cristobal de las Casas i Chamuli.